جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم
(١)
مقدمۀ ناشر
٩ ص
(٢)
پيشگفتار
١١ ص
(٣)
اهميّت و نياز به جدل
١٤ ص
(٤)
جدل در لغت
١٥ ص
(٥)
تعريف اصطلاحى جدل
١٧ ص
(٦)
بخش اوّل راههاى پرورش مفاهيم
١٩ ص
(٧)
1 - تعريف
١٩ ص
(٨)
2 - توصيف
٢٠ ص
(٩)
3 - استدلال
٢٠ ص
(١٠)
بخش دوم تفاوتها، علل، فوايد و ابزار جدل
٣٦ ص
(١١)
جدل، مناظره و محاوره
٣٦ ص
(١٢)
تفاوت مناظره و جدل
٣٦ ص
(١٣)
فطرى بودن جدل
٣٨ ص
(١٤)
تفاوت برهان و جدل
٣٨ ص
(١٥)
علل و اسباب استفاده از جدل
٣٩ ص
(١٦)
فوايد جدل
٤٠ ص
(١٧)
ابزار و امور لازم براى جدل
٤١ ص
(١٨)
بخش سوّم مبادى و مقدمات جدل
٤٢ ص
(١٩)
1 - قضاياى مشهوره
٤٢ ص
(٢٠)
2 - قضاياى مقبوله
٤٥ ص
(٢١)
3 - قضاياى مسلّمه
٤٦ ص
(٢٢)
بخش چهارم اقسام جدل
٤٧ ص
(٢٣)
1 - جدال احسن
٤٧ ص
(٢٤)
2 - جدال حسن
٤٩ ص
(٢٥)
3 - جدال قبيح
٥٠ ص
(٢٦)
غرور آفت مناظره
٥١ ص
(٢٧)
مراء (ستيزهجويى)
٥٢ ص
(٢٨)
نمونه عرفى ستيزهجويى
٥٤ ص
(٢٩)
زبانهاى جدال و بركات خوددارى از ستيزهجويى
٥٥ ص
(٣٠)
خصومت و جدل ناپسند در كلام راغب
٥٧ ص
(٣١)
بنا و ساختن سختتر از خرابى است
٥٩ ص
(٣٢)
اقسام مِراء و ستيزهجوئى در كلام امام حسين
٦٠ ص
(٣٣)
بخش پنجم راههاى دعوت در قرآن
٦٢ ص
(٣٤)
1 - حكمت و موارد آن در قرآن
٦٢ ص
(٣٥)
2 - موعظه حسنه
٦٦ ص
(٣٦)
3 - جدال احسن
٧١ ص
(٣٧)
بخش ششم عناوين كاربردى در جدل
٧٧ ص
(٣٨)
مجيب و سائل در جدل
٧٧ ص
(٣٩)
1 - وضع
٧٧ ص
(٤٠)
2 - موضع
٧٨ ص
(٤١)
بخش هفتم آداب جدل
٧٩ ص
(٤٢)
آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره
٧٩ ص
(٤٣)
آموزش آداب و روش مناظره و جدل به مجيب
٨٤ ص
(٤٤)
روش هاى مقاومت مجيب در مقابل سائل
٨٤ ص
(٤٥)
آموزش آداب و روش مناظره به سائل (معترض)
٨٨ ص
(٤٦)
راههاى اعتراف گرفتن از مجيب (مدافع و محافظ عقيده و انديشه)
٨٨ ص
(٤٧)
بخش هشتم نمونههايى از برهان در قرآن
٩٣ ص
(٤٨)
1 - برهان تمانع
٩٤ ص
(٤٩)
2 - برهان فطرت
٩٧ ص
(٥٠)
3 - برهان نظم
١٠٠ ص
(٥١)
4 - برهان عليّت (صدّيقين)
١٠١ ص
(٥٢)
بخش نهم روشها و فنون جدل
١٠٤ ص
(٥٣)
1 - السّبر والتقسيم (علت يابى)
١٠٤ ص
(٥٤)
2 - القول بالموجب
١٠٦ ص
(٥٥)
3 - التسليم
١٠٧ ص
(٥٦)
4 - اَلاِسجال
١٠٨ ص
(٥٧)
5 - الانتقال
١١١ ص
(٥٨)
6 - المناقضة
١١٢ ص
(٥٩)
7 - مجاراة الخصم
١١٢ ص
(٦٠)
8 - الجدل الحسّى و التّجربىّ
١١٣ ص
(٦١)
نمونههائى از جدل در قرآن
١١٤ ص
(٦٢)
بخش دهم جدال با منكران
١١٥ ص
(٦٣)
1 - جدال و مناظرۀ قرآن با منكران خدا و توحيد
١١٥ ص
(٦٤)
2 - جدال و مناظره قرآن با منكران نبوّت
١١٧ ص
(٦٥)
3 - جدال و مناظره قرآن با منكران معاد
١١٩ ص
(٦٦)
4 - جدال و مناظره قرآن با منكران وحى و قرآن
١٢٥ ص
(٦٧)
بخش يازدهم كاربرد جدل و موارد آن در قرآن
١٢٧ ص
(٦٨)
مجادله در آيات الهى
١٢٩ ص
(٦٩)
جدال با پيامبر
١٢٩ ص
(٧٠)
مجادلۀ شياطين
١٣٠ ص
(٧١)
جدال احسن با اهل كتاب
١٣١ ص
(٧٢)
مجادلۀ در اسماء
١٣٢ ص
(٧٣)
انسان بيشترين مجادل
١٣٣ ص
(٧٤)
جدال بدون علم
١٣٣ ص
(٧٥)
مجادله ابراهيم با ملائكه دربارۀ قوم لوط
١٣٤ ص
(٧٦)
ضرب المثل به عيسى ابن مريم از روى جدل
١٣٥ ص
(٧٧)
مجادله و گفتگوى زن خوله با پيامبر
١٣٦ ص
(٧٨)
مجادلۀ كافران دربارۀ خدا
١٣٨ ص
(٧٩)
مجادله در آيات الهى
١٣٩ ص
(٨٠)
مجادلۀ كافران با پيامبر
١٤١ ص
(٨١)
مجادله دربارۀ حق
١٤٢ ص
(٨٢)
مجادله و مناظره ابراهيم خليل با بتپرستان
١٤٤ ص
(٨٣)
بخش دوازدهم نمونهاى از جدال احسن در روايات
١٤٦ ص
(٨٤)
فهرست منابع و مآخذ
١٤٩ ص

جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٣٧ - تفاوت مناظره و جدل

الزام يكديگر را داشته باشند و غرض اصلى آنها كشف حقيقت است و همين كه حق بودن يكى از دو طرف معلوم شد طرف مقابل، خود به خود به آن اعتراف مى‌كند.[١]

مرحوم مظفر: كلمه مناظره گاهى در جدل و مجادله به كار مى‌رود[٢]: «اُسْتعمِلَت كَلِمَةُ المُناظِرَةِ فى هذه الصّناعةِ (جدل) ايضاً».

مجمع‌البحرين: ناظَرَه مناظرةً \جادلَهُ‌.[٣] (با او مناظره كرد يعنى مجادله نمود) مؤلف مجمع‌البحرين جدل را به معنى مناظره گرفته است.

در هر صورت هدف از جدل الزام و وادار كردن مخاطب به پذيرش عقيده و دست برداشتن از نظر خود مى‌باشد و مناظره هم گاهى با اين هدف صورت مى‌گيرد كه همان جدل مى‌شود و اگر صرفاً براى تبادل نظر بود غير از جدل مى‌باشد و متأسفانه فعلاً در مناظره‌هاى تلويزيونى و نشست‌هاى دانشگاهى و يا مناسبت‌هاى انتخاباتى مناظره‌ها رنگ جدل به خود گرفته است و منظور طرفين الزام و غلبه بر يكديگر و اثبات حقانيت نظريه خود مى‌باشد و دنبال كشف حقيقت نيستند، پس در حقيقت مناظره هر چند با جدل فرق دارد، اما گاهى به منظور جدل به كار مى‌رود.

مرحوم طبرسى: «اَلمخاصمةُ و المناظرةُ والمحاجَّةُ نَظائِرُ وَإِنْ كانَ بَيْنَها فَرْقٌ فَاِنَّ الْمجادَلة هِيَ الْمُنازَعَةُ فيما وَقَعَ فيهِ خِلافٌ بَيْنَ اثْنَيْنِ وَالْمخاصَمَةُ الْمُنازَعَةُ بِالْمخالَفَةِ بَيْنَ اثْنَيْنِ عَلى وَجْهِ الْغِلظَةِ وَالْمُناظَرَةُ فيما يَقَعُ بَيْنَ النَّظَرَينِ وَالْمحاجَّةُ فى مُحاوَلَةِ اِظْهارِ الْحُجَّةِ وَاَصْلُ الْمجادَلَةِ اَلْجَدَلُ وَهُوَ شِدَّةُ الْفَتْلِ‌»[٤]

مى‌فرمايد: مجادله و مناظره مثل هم هستند ولى مجادله در منازعه و اختلاف نظر بين دو نفر به كار مى‌رود و مناظره مربوط است به دو نظر و مخاصمه كشمكش به


[١]- شفاى بوعلى، جدل، ص ١٥؛ اساس الاقتباس، ص ٤٤٨.

[٢]- المنطق (مظفر)، ص ٣٧١.

[٣]- مجمع‌البحرين (فخرالدّين الطُريحى النجفى)، ج ٣، ص ٤٩٨.

[٤]- تفسير مجمع‌البيان، ج ٥، ص ١٠٦، ذيل آيه ١٠٧ سورۀ نساء.