جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ١٠١ - ٤ - برهان عليّت (صدّيقين)
پيامبر اكرم در مورد اين آيه شريفه مىفرمايد: (ويلٌ لِمَنْ لاكَها بَيْنَ لِحَييْهِ ثُمَّ لَمْ يَتَدَبَّرها). عذاب بر كسى است كه اين آيه را تلاوت كند و درباره آن تدبر نكند».
مرحوم علامه حلى در ابتداى كتاب باب حادىعشْر با ذكر اين حديث مىفرمايد خداوند سرزنش را بر كسى قرار داده كه از شناخت اجرام سماوى و زمينى و آثار آفرينش و قدرت و علم موجودات، استدلال بر وجود صانع قادر و عالم، نداشته باشد.
٣ - (وَ لَقَدْ خَلَقْنَا اَلْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ. ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ثُمَّ خَلَقْنَا اَلنُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا اَلْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا اَلْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا اَلْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اَللّهُ أَحْسَنُ اَلْخالِقِينَ).[١]
در اين چند آيه و آيات بعد از آن؛ مراتب خلقت انسان بطور دقيق و منظم تا آخرين مرحله بيان شده است كه بهترين دليل است براى شناخت ناظم على الاطلاق هستى. براى روشن شدن بيشتر برهان نظم مىتوانيد مراجعه كنيد به آيات ٩٥ تا ٩٩ انعام و [٢] تا ٤ رعد و ٣٠ تا ٣٢ انبياء و ٤٥ تا ٤٩ فرقان.
٤ - برهان عليّت٢
(صدّيقين)
نظام آفرينش نظام علّى و معلولى مىباشد و علّت العلل اشياء خداوند است و يكى از بيانهاى برهان صدّيقين آن است كه از طريق خودِ خداوند او را بشناسيم و بعكس
[١]- سورۀ مؤمنون، آيات ١٢ تا ١٤.
[٢]- اسفار مرحوم ملاصدرا، ج ٦، ص ١١ به بعد و مرحوم حاجى سبزوارى در حاشيه اسفار مىفرمايد: «الصدّيق مبالغة الصّادق» صدّيق مبالغۀ صادق است و اين استدلال نظر دارد به اينكه بقيه راههاى ديگر خالى از نادرستى نيست. راه درست براى خداشناسى همين است. يعنى راه كسى كه «اِسْتَدَلَّ بِحَقيقَةِ الْوُجُودِ عَلى حَقيقَةِ الْوُجُوبِ» كه نظرش بر حقِّ واقع و حاقِّ حقيقت، قرار گرفته است. و بامطالعه ذات حق تعالى او را مىشناسد.