جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٣٣ - ٣ - استدلال
بعيد و عجيب است او از همه مردم عابدتر و زاهدتر بود. همين كه حضرت رضا اعتراف عبادت عيسى را از عالم مسيحى گرفت فرمود: عيسى عليه السلام چه كسى را عبادت مىكرد؟ آيا عبادت دليل بر عبوديت نيست؟ آيا عبوديت دليل عدم الوهيت نيست؟
در اينجا حضرت رضا عليه السلام با استفاده از امرى كه مقبول عالم مسيحى بود - البته خود امام هم قبول داشت - يعنى عبادت حضرت عيسى عليه السلام، از طريق جدل و استدلال، او را محكوم كرد.[١]
خداوند در قرآن مجيد شيوۀ جدل را به پيامبر اكرم مىآموزد: «قالُوا أَ إِذا مِتْنا وَ كُنّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنّا لَمَبْعُوثُونَ» (منكران هاد گفتند: آيا ما وقتى مرديم و خاك و استخوان شديم باز زنده مىشويم؟ «قُلْ لِمَنِ اَلْأَرْضُ وَ مَنْ فِيها إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» به آنها بگو اگر مىدانيد زمين و موجودات در آن از كيست (چه كسى آنها را آفريد؟) «سَيَقُولُونَ لِلّهِ» اعتراف مىكنند از خدا است. «قُلْ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ» پس چرا متذكر قدرت خدا نمىشويد؟ «قُلْ مَنْ رَبُّ اَلسَّماواتِ اَلسَّبْعِ وَ رَبُّ اَلْعَرْشِ اَلْعَظِيمِ» به آنها بگو پروردگار آسمانهاى هفتگانه و عرش عظيم كيست؟ «سَيَقُولُونَ لِلّهِ» فورى مىگويند براى خداست، باز اعتراف مىكنند، بعد از آنها بپرس حقيقت هر چيزى به دست كيست؟ خواهند گفت خدا بعد از اين سه اعتراف، خداوند به پيامبر اكرم مىفرمايد: باتكيه بر مقبولات و مسلّمات منكران معاد و اعترافات آنها بگو: پس چرا فريب خورديد و حقيقت را نمىپذيريد و باز دروغ مىگوييد پس كجا مفتون مىشويد؟.[٢]
آلوسى: «و جادِلْهُم \ناظِرْ مُعانِديهِم بِالّتى هِيَ أَحْسَنُ بالطَّريقَةِ الّتى هِى اَحْسَنُ طُرُقِ المُناظَرَةِ وَالُمجادِلَةُ مِنَ الرِّفْقِ و اللّٖينِ و اِخْتِيارِ الْوَجْهِ الْاَيْسَرِ و اسْتِعْمالِ
[١]- منطق و فلسفه، استاد شهيد مطهرى.
[٢]- مؤمنون، آيات ٩٠-\٨٢.