جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٧٢ - ٣ - جدال احسن
[١] - (وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ اَلْكِتابِ إِلاّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ)،١ با اهل كتاب جدل نكنيد مگر به گونهاى كه نيكوتر باشد. (توضيح آيه در بحث جدال احسن ذكر شد.)
[٢] - (اُدْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ اَلْمَوْعِظَةِ اَلْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ)،٢ خلق را به حكمت و برهان و موعظه نيكو به راه خدا دعوت كن و با بهترين طريق مناظره نما.
[٣] - (وَ قالُوا لَنْ يَدْخُلَ اَلْجَنَّةَ إِلاّ مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ)،٣ اهل كتاب گفتند هرگز داخل بهشت نمىشود مگر كسى كه يهودى يا مسيحى باشد اين آرزوى آنها است. بگو اگر راست مىگوئيد بر مدعاى خود برهان (دليل قطعى) بياوريد.
در اينجا امام صادق عليه السلام فرمود: «فَجَعَلَ اللّهُ عَلَمَ الصِّدْقِ و الْايٖمانِ، أَلْبُرهانَ و هل يُؤْتى بِالْبرهانِ الاّ فى الجِدالِ الّتى هى اَحْسَنُ»،[٤] خداوند نشانه راستگويى و اعتقاد آنان را به گفتارشان اقامه برهان قرار داده است كه همان جدل احسن است و از آنان خواسته است كه بر ادعاى خود استدلال كنند و به نحو نيكو به مجادله بپردازند و دليل قانعكننده بياورند.
٤ - (وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلاً وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ اَلْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ قُلْ يُحْيِيهَا اَلَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ)،[٥] و براى ما مثلى زد در حالى كه خلقت اوليه خود را فراموش كرد و گفت: اين استخوانهاى پوسيده را باز كه زنده مىكند؟ بگو آن خدايى زنده مىكند كه اول بار آنها را حيات بخشيد، او بر هر خلقتى داناست.
[١]- سوره عنكبوت، آيه ٤٦.
[٢]- سوره نحل، آيه ١٢٥.
[٣]- سوره بقره، آيه ١١١.
[٤]- تفسير برهان، ج ٢، ص ٣٨٨.
[٥]- سوره يس، آيات ٧٨ و ٧٩.