جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٤٨ - ١ - جدال احسن

وَ أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُكُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ‌) [١](با اهل كتاب جز با روشى كه از همه نيكوتر است مجادله نكنيد مگر كسانى كه ستم كردند و به آنها (اهل كتاب) بگوئيد ما به تمام آنچه از سوى خدا بر ما و شما نازل شده ايمان آورده‌ايم و معبود ما و شما يكى است و ما در برابر او تسليم هستيم.) بعد از اينكه در آيه قبل مى‌فرمايد:

(اُتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ‌) * (آنچه را به تو وحى شد براى دعوت و تبليغ مردم تلاوت كن).

در اين آيه شريفه كيفيت دعوت را بيان مى‌كند و از مجادله با اهل كتاب (يهود، نصارى، مجوس و صابئين) نهى مى‌كند، مگر به طريقى كه بهترين راه مجادله باشد و بهتر از آن ممكن نباشد و مجادله نيكو آن است كه بدون درشت‌خويى و اهانت باشد و يكى از خوبى‌هاى مجادله اين است كه به نرمى باشد كه خصم را آزار نرساند. يكى ديگر اينكه مجادله كننده با طرفش هر دو علاقه‌مند به روشن شدن حق باشند و لجاجت و دشمنى نشان ندهند بنابراين بهترين مجادله دو صفت دارد: ١ - دور از اهانت و درشتى باشد. ٢ - براى روشن شدن حق انجام شود و در اين آيه وقتى مؤمنين را نهى مى‌كند از مجادله با اهل كتاب، مى‌فرمايد مگر آن عده كه ستم كردند يعنى كه خوى عناد و دشمنى دارند و در پى كشف حقيقت نيستند و نرمى و ملاطفت شما را در سخن، حمل بر ذلّت و ضعف مى‌كنند در اين صورت مجادله بطريق احسن هم به حالشان فايده ندارد.

نكته مهمى كه در آيه شريفه وجود دارد اينكه خداوند راه مجادله احسن را نشان مى‌دهد و آن نزديك شدن به اهل كتاب است به طورى كه شما و آنان هر دو براى روشن شدن حق هماهنگ شويد و خصم شما هم علاقه به روشن شدن حق داشته باشد و روش نزديك شدن و مماشات با آنان اين است كه ابتداءً به ايشان بگوئيد:

(آمَنّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنا وَ أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُكُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ‌).

دست

[١]- سورهاى عنكبوت و نحل، آيات ٤٦ و ١٢٥.