جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ١٠٨ - ٤ - اَلاِسجال
چون شرط آن واقع نمىشود مشروط هم تحقق پيدا نمىكند بنابراين وقوع آن شىء را فرضاً، مثل تعدّد آلِهَه را بنحو تسليم جدلى بپذيرد و بعد دليل بياورد براى اينكه بر فرض، مدعاى طرف مقابل واقع هم بشود مفاسدى بر آن مترتب مىشود كه قابل قبول نيستند در نتيجه مدّعا مردود است.
كقوله تعالى: (مَا اِتَّخَذَ اَللّهُ مِنْ وَلَدٍ وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ).[١]
يعنى با خداوند خدايى نيست و بر فرض محال تسليم شويم با خداى سبحان خدايى باشد لازم مىآيد هر كدام از دو خدا مخلوق خود را تحت قدرت خود قرار دهد و بر خداى ديگر غالب شود در اين صورت هيچ كارى در عالم انجام نخواهد پذيرفت و هيچ حكمى نافذ نمىشود و احوال عالم، نظام نمىيابد در حاليكه واقعيت غير از اينها است بنابراين فرض خدايان متعدد محال است چون از آن محال يعنى فساد لازم مىآيد «وَ ما يَلْزَم مِنْ فَرْضِهِ مُحالٌ فهو مُحالٌ» و آنچه از فرضش مُحال لازم مىآيد واقع شدنش مُحال است.
٤ - اَلاِسجال
تسجيل، آوردن الفاظى است كه مطلب مورد خطاب را بر مخاطب حتمى كند و شخص در مقام درخواست برآورده كردن حاجت خود اخذ به وعده قبلى مخاطب مىنمايد و از او مىخواهد كه به وعده وقولى كه داده عمل كند، مثل اين آيه شريفه:
(رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلى رُسُلِكَ وَ لا تُخْزِنا يَوْمَ اَلْقِيامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ اَلْمِيعادَ).[٢] اولى الالباب (خردمندان) به خداوند عرض مىكنند اى پروردگار ما آنچه را به رسولانت از نصرت و پيروزى به ما وعده دادهاى عطا كن و ما را روز رستاخيز ذليل
[١]- مؤمنون، ٩١.
[٢]- سورۀ آل عمران، ١٩٤.