جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٤٧ - ١ - جدال احسن

بخش چهارم اقسام جدل

از قرآن مجيد استفاده مى‌شود جدل داراى اقسام سه گانه است:

[١] - جدل احسن

[٢] - جدل حسن

٣ - جدل ناپسند و قبيح.

از اينكه خداوند مى‌فرمايد: (وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ‌)١ استفاده مى‌شود جدل غير احسن هم وجود دارد؛ چون احسن افعل التّفضيل است و جدال غير احسن، جدال حسن است و اين معنى مسلم مى‌باشد كه وقتى قرآن دعوت به جدال احسن مى‌كند جدال قبيح و ناپسند مورد مذمّت است٢ كه فعلاً مى‌پردازيم به بيان اجمالى اين سه قسم:

١ - جدال احسن

جدال احسن بهترين روش منطقى و معقول براى آشكار ساختن حق و تبيين آن و غلبه بر اهل باطل مى‌باشد؛ زيرا در هنر جدل از مقدمات مورد قبول همگان و قضاياى مشهوره حقيقى و مسلّمى كه همه مردم به آنها اعتراف دارند و آراء بزرگان آنها را پسنديده باشد، استفاده مى‌شود و اين نوع روش را روش سقراطى نامند كه قرآن بدان دعوت فرموده است، مى‌فرمايد: (وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ اَلْكِتابِ إِلاّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلاَّ اَلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ‌، وَ قُولُوا آمَنّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنا

[١]- سورۀ نحل، آيۀ ١٢٥.

[٢]- تفسير نورالثقلين، ج ٣، ص ٩٤.