اَلْبَقَرِ اِثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ اَلْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اِشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ اَلْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصّاكُمُ اَللّهُ بِهذا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ اِفْتَرى عَلَى اَللّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ اَلنّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ‌، إِنَّ اَللّهَ لا يَهْدِي اَلْقَوْمَ اَلظّالِمِينَ‌)[١] ثمانيةَ ازواجٍ بدل است از حَمولَةً و فرشاً در آيه قبل كه مفعول انشأ در آيه ١٤١ مى‌باشد يعنى خداوند هشت جفت از حيوانات را آفريد از گوسفند دوتا، از بز دوتا. اى پيامبر به مشركان بگو آيا خداوند جنس مادّۀ از اينها را حرام قرار داده يا جنس نر را؟ يا آنچه را در رَحِمِ حيوانات ماده است‌؟ اگر راست مى‌گوييد به من خبر دهيد و خداوند از گاو و شتر هر كدام جنس نر و ماده را آفريد بگو آيا جنس نر از آنها را حرام قرار داده يا ماده و يا آنچه را در شكم حيواناتِ ماده است‌؟ يا اينكه شما شاهد بوديد كه خداوند بر اين حرمت توصيه نموده است‌؟

بخش نهم روش‌ها و فنون جدل

جدل داراى روش‌هاى گوناگونى است كه جلال الدين سيوطى در كتاب الاتقان فى علوم القرآن هفت قسم از آنها را بيان كرده است:

١ - اَلسّبر والتقسيم ٢ - القول بالموجب ٣ - التسليم ٤ - الاسجال ٥ - الانتقال ٦ - المناقصة ٧ - مجاراة الخصم١.

و اَلْجَدَلُ الحِسّى و التّجربىّ هم مى‌تواند يكى از شيوه‌هاى جدل باشد كه در كتاب الاتقان نيامده است، حال به نقل اين هشت روش مى‌پردازيم:

١ - السّبر والتقسيم

(علت يابى)

سَبر در لغت بررسى و كنجكاوى و زيرورو كردن كار براى سنجيدن و آزمايش مى‌باشد و اصطلاحاً بدين معنى است كه براى ردّ مدّعاى مخاطب استدلال او را به اجزايى تقسيم كنيم و هر جزيى را بنحوى رد كنيم تا بطلان تمام استدلال و مدعايش ثابت شود.

و خداوند در آيات ١٤٣ و ١٤٤ سوره انعام در رد عقيده خرافى مشركين بت پرست كه خوردن يا استفاده بعضى اصناف حيوانات گاهى ذكور و گاهى اِناث را براى خود حرام قرار داده بودند از راه سبر و تقسيم به جدل و استدلال پرداخته مى‌فرمايد:

(ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ مِنَ اَلضَّأْنِ اِثْنَيْنِ وَ مِنَ اَلْمَعْزِ اِثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ اَلْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اِشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ اَلْأُنْثَيَيْنِ نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ وَ مِنَ اَلْإِبِلِ اِثْنَيْنِ وَ مِنَ‌

[١]- الاتقان فى علوم القرآن، ج ٤، ٦٦ الى ٦٣.