جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم

مقدمۀ ناشر

پيشگفتار

اهميّت و نياز به جدل

جدل در لغت

تعريف اصطلاحى جدل

بخش اوّل راههاى پرورش مفاهيم

1 - تعريف

2 - توصيف

3 - استدلال

بخش دوم تفاوتها، علل، فوايد و ابزار جدل

جدل، مناظره و محاوره

تفاوت مناظره و جدل

فطرى بودن جدل

تفاوت برهان و جدل

علل و اسباب استفاده از جدل

فوايد جدل

ابزار و امور لازم براى جدل

بخش سوّم مبادى و مقدمات جدل

1 - قضاياى مشهوره

2 - قضاياى مقبوله

3 - قضاياى مسلّمه

بخش چهارم اقسام جدل

1 - جدال احسن

2 - جدال حسن

3 - جدال قبيح

غرور آفت مناظره

مراء (ستيزهجويى)

نمونه عرفى ستيزهجويى

زبانهاى جدال و بركات خوددارى از ستيزهجويى

خصومت و جدل ناپسند در كلام راغب

بنا و ساختن سختتر از خرابى است

اقسام مِراء و ستيزهجوئى در كلام امام حسين

بخش پنجم راههاى دعوت در قرآن

1 - حكمت و موارد آن در قرآن

2 - موعظه حسنه

3 - جدال احسن

بخش ششم عناوين كاربردى در جدل

مجيب و سائل در جدل

2 - موضع

بخش هفتم آداب جدل

آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره

آموزش آداب و روش مناظره و جدل به مجيب

روش هاى مقاومت مجيب در مقابل سائل

آموزش آداب و روش مناظره به سائل (معترض)

راههاى اعتراف گرفتن از مجيب (مدافع و محافظ عقيده و انديشه)

بخش هشتم نمونههايى از برهان در قرآن

1 - برهان تمانع

2 - برهان فطرت

3 - برهان نظم

4 - برهان عليّت (صدّيقين)

بخش نهم روشها و فنون جدل

1 - السّبر والتقسيم (علت يابى)

2 - القول بالموجب

3 - التسليم

4 - اَلاِسجال

5 - الانتقال

6 - المناقضة

7 - مجاراة الخصم

8 - الجدل الحسّى و التّجربىّ

نمونههائى از جدل در قرآن

بخش دهم جدال با منكران

1 - جدال و مناظرۀ قرآن با منكران خدا و توحيد

2 - جدال و مناظره قرآن با منكران نبوّت

3 - جدال و مناظره قرآن با منكران معاد

4 - جدال و مناظره قرآن با منكران وحى و قرآن

بخش يازدهم كاربرد جدل و موارد آن در قرآن

مجادله در آيات الهى

جدال با پيامبر

مجادلۀ شياطين

جدال احسن با اهل كتاب

مجادلۀ در اسماء

انسان بيشترين مجادل

جدال بدون علم

مجادله ابراهيم با ملائكه دربارۀ قوم لوط

ضرب المثل به عيسى ابن مريم از روى جدل

مجادله و گفتگوى زن خوله با پيامبر

مجادلۀ كافران دربارۀ خدا

مجادله در آيات الهى

مجادلۀ كافران با پيامبر

مجادله دربارۀ حق

مجادله و مناظره ابراهيم خليل با بتپرستان

بخش دوازدهم نمونهاى از جدال احسن در روايات

فهرست منابع و مآخذ

جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ١٤ - اهميّت و نياز به جدل

جدل كه يكى از فنون و هنرهاى مكالمه و مناظره در بحث‌هاى فكرى و سياسى و اجتماعى است، بتوانند با آموزش و بكارگيرى صحيح آن در صحنه‌هاى مختلف به كشف حقيقت و اثبات آن برسند. در اين تحقيق به يارى خداوند موضوعات زير مورد بررسى قرار مى‌گيرند:

١ - اهميّت جدل

٢ - معنى لغوى و اصطلاحى جدل

٣ - اقسام استدلال

٤ - تفاوت جدل، مناظره و محاوره

٥ - مقاصد و منافع جدل

٦ - مبادى و مقدّمات جدل

٧ - ادوات و ابزار جدل

٨ - اقسام و فنون جدل

٩ - راههاى دعوت در قرآن

١٠ - اصطلاحات صناعت جدل

١١ - تعليمات، دانستنى‌ها و آداب هنر جدل

١٢ - نمونه‌هاى برهان و جدل در قرآن

١٣ - كاربرد و جايگاه جدل در قرآن و روايات.

اهميّت و نياز به جدل

چون انسان در عقايد و آراء دينى، سياسى و اجتماعى در برخورد با ديگران هميشه نمى‌تواند از برهان استفاده كند، ناچار است براى اثبات نظرات خود و محكوم و يا قانع كردن كسانى كه از درك مقدمات برهانى عاجز هستند، از صناعت جدل استفاده كند و با تكيه بر مسلّمات و مشهورات استدلال كند.