جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ١٢ - پيشگفتار
شخص سئوال كننده و در صدد يافتن راه صحيح است و گفتگو صورت مناظره ندارد.
مهمترين چيزى كه در باب مناظره بايد رعايت شود احترام به طرف مقابل و گوش دادن به سخنان او است به گونهاى كه انسان در حرف او نيفتد و سخن او را قطع نكند تا به طور كامل مقصود خود را بيان نمايد.
قرآن كريم از قول كافران مىفرمايد:
(قالَ اَلَّذِينَ كَفَرُوا لا تَسْمَعُوا لِهذَا اَلْقُرْآنِ وَ اِلْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ)[١]
كافران گفتند به اين قرآن گوش فرا ندهيد و هنگام تلاوت در آن حرفها لغو باطل را بيافكنيد شايد پيروز شويد.
در واقع جدل نوعى از مناظره است كه به هدف پيچاندن و برگرداندن طرف مقابل از مذهب و عقيدهاش به عقيده و مذهب ديگرى مىباشد كه از راه حجت و دليل و يا شبهه افكنى و گاهى به طريق شَغب يعنى غوغاو فرياد انجام مىشود و تنها جدال احسن است كه شيوۀ آن استفاده از حجّت و برهان و دليل بوده و هدفش اثبات حق و محكوم ساختن اهل باطل مىباشد زيرا در نظام آفرينش خداوند انسان را كه همواره در ارتباط با ديگران مىباشد، براى دفاع از خود و انتقال افكار و اندوختههايش علاوه بر شنوايى و بينايى مجهز به قدرت بيان ساخته و همراه خلقت او به وى بيان و گفتار آموخته (خَلَقَ اَلْإِنْسانَ عَلَّمَهُ اَلْبَيانَ)[٢] و تاريخ زندگى بشر پر است از درگيرىها، كشمكشها، مباحثات، مناظرهها، مجادلهها و پرسش و پاسخها از قبيل مناظره و گفتگوى ملائكه با خداوند در مورد خليفه قرار دادن انسان و خوددارى ابليس از سجدۀ احترام و تكريم براى آدم و احتجاج و جدال ابليس با خدا و منازعات و مجادلههاى بنى اسرائيل و بهانه گيريهاى آنها با حضرت موسى عليه السلام و جدال هابيل و
[١]- سورۀ فصلت، آيۀ ٢٦.
[٢]- سورۀ الرحمن، آيات ٣ و ٤.