جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٢٦ - ٣ - استدلال
[١]) شاربالخمر فاسق است.
٢) هر فاسقى شهادتش مردود است.
پس، شاربالخمر شهادتش مردود است.
اقسام قياس
مقدمات تشكيل دهندۀ قياس را بدون در نظر گرفتن شرايط و هيئت خاص، مواد مىگويند و هيئت تأليفيه (صغرى و كبرى) را صورت قياس مىنامند و از آن اشكال اربعه منطقى به وجود مىآيد كه داراى شرايط و هيئت مخصوصى هستند مثلاً شرائط شكل اول عبارتند از: موجبه بودن صغرى و كليه بودن كبرى و محمول واقع شدن حد وسط در صغرى (حد وسط: تكرار شونده در صغرى و كبرى) و موضوع واقع شدن حد وسط در كبرى١.
و قبلاً گفته شد قياس به اعتبار مواد تشكيل دهندهاش به پنج قسم تقسيم مىشود كه به آنها صناعات خمس مىگويند (برهان، خطابه، جدل، شعر و مغالطه) زيرا انسانهايى كه قياس و استدلال مىكنند هدفهاى مختلفى دارند كه هر كدام از يكى از اين فنون كه هر يك داراى مواد خاصّى هستند استفاده مىكنند.
١ - برهان
هدفى كه از قياس منظور است اگر رسيدن به يقين باشد، مىشود قياس برهانى كه قياس كننده مىخواهد واقعاً مجهولى را كشف كند و يا براى مخاطب خود مطلبى را تعيين كند در اين صورت از قياس برهانى استفاده مىكند كه مقدمات و مواد تشكيل دهندۀ آن، همه بايد از امور بديهى و روشن و يقينى باشند مثل: محسوسات، اوليات، مشاهدات، تجربيات، متواترات، فطريات و حدسيات. برهان بهترين نوع قياس است
[١]- جامعالمقدمات، چاپ عبدالرحيم، كتاب كبرىفىالمنطق.