جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٨٥ - روش هاى مقاومت مجيب در مقابل سائل
٢ - اشغال و ارباك
مجيب كه در مقام حفظ و دفاع از موضع يا عقيدۀ خود مىباشد كارى كند كه مخاطب (سائل) را از رسيدن به هدفش دور كند و او را در موضع انفعالى قرار دهد و اگر مثلاً لفظ مشتركى را به كار مىبرد يا حرف دوپهلو مىزند بلافاصله با پرسش از او، وى را از هدفش دور كند و با كسب وقت و فرصت بتواند خود را آماده جواب كند و با او به مناقشه بپردازد و ضمن اينكه مجيب مقصود سائل را مىفهمد وى را از مسيرى كه دارد بلغزاند و او را گير بيندازد و پريشان كند (ارباك).
٣ - اعتراف غيرصريح
اگر مجيب نتوانست از راه التفات و اشغال استفاده كند، به طور ضمنى و آشكار اعتراف كند امّا بكوشد طورى اعتراف نكند كه نقض و ضعف بر او يا مكتب و مذهبش، وارد شود و اگر احياناً قضيه مشهورهاى را كه با تكيه به آن مجادله مىكند به نفع مخاطب نتيجه داد، بطورى كه موجب نقض و ضعف عقيده خودش در حضور ديگران نشود، اعتراف كند زيرا امتناع از پذيرش آن سبب مىشود مردم او را شخصى معاند و لجوج به حساب آورند و مورد تمسخر و نقد و اشكال قرار گيرد. در اين صورت لازم است صريحاً انكار نكند و الّا به كرامت نفس خود زيان وارد مىكند و به دنبال آن به مذهب و عقيدۀ مورد التزام او ضرر وارد مىشود.
٤ - اعتراف صريح و آشكار
مجيب علناً اعتراف كند به حق بودن مقدمات و دلائل سائل و اين كار اگر چه سبب مىشود مردم بگويند عقيدهاش ضعيف است امّا نمىگويند دانش او كم بود يا ضعف نفس داشت و اگر اين گمان هم دربارهاش برود اين از دقيقترين و حساسترين موقعيتهايى است كه بر شخص مجيبِ منصف كه دوستدار حق و فضيلت است، مىگذرد كه صريحاً اعلام كند من طالب حق مىباشم و انصاف و عدالت را بر حفظ خود مقدم مىدارم و اين انصاف و حفظ كرامت نفس جبران خسران محافظت بر