جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٦٥ - ١ - حكمت و موارد آن در قرآن
مىكنيد كامل بسنجيد و هر چيز را با ترازوى عدالت كيل نماييد.
١١ - (وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ...)[١] چيزى را كه نمىدانى و به آن اطمينان ندارى از آن پيروى نكن.
١٢ - (وَ لا تَمْشِ فِي اَلْأَرْضِ مَرَحاً...)[٢] با تكبر و نخوت روى زمين راه مرو (رفتار متكبرانه نداشته باش).
(ذلِكَ مِمّا أَوْحى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ اَلْحِكْمَةِ وَ لا تَجْعَلْ مَعَ اَللّهِ إِلهاً آخَرَ...) [٣]خداوند متعال پس از بيان اين تعاليم دينى و مقررات دوازدهگانه فرموده است: اين مطالب ذكر شده دستورهاى حكيمانهاى است، مطابق عقل و دانش كه از طرف خداوند به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم وحى شده است و دستور داده شده كه هرگز با خداوند يكتا، كسى را به خدايى نپرستد.
با دقت در اين آيات شريفه نتيجه مىگيريم اين احكام حقايقى است با حكمت و منطق و استدلال و استوار، كه يكى از راههاى دعوت مردم براى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم است.
هر جا شنوندگان براى استماع، آمادگى داشتند و از سطح علمى بالايى برخوردار بودند لازم است سخنان خويش را به مسائل حكيمانه اختصاص دهيم و درباره مطالبى كه با ادله علمى و عقلى قابل اثبات است بحث كنيم تا موجب رشد فكرى و تقويت نيروى استدلالى شنوندگان شود و ذهن آنها با استدلالات منطقى پرورش يابد. زيرا بحثهاى برهانى و مستدل، زودتر مورد قبول حضار واقع مىشود و سريعتر آنها را اقناع مىسازد.
[١]- سوره اسراء، اوايل آيه ٣٦.
[٢]- سوره اسراء، اوايل آيه ٣٧.
[٣]- سوره اسراء، قسمتى از آيه ٣٩.