جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٨٧ - روش هاى مقاومت مجيب در مقابل سائل
مىفهماند بتهايى كه شما مىپرستيد ناتوان هستند و اين كلام دروغى نيست. مورد دوم جايى بود كه ابراهيم ساره را كه زن او بود، خواهر خود يعنى خواهر دينى معرفى كرد و مورد سوم جايى بود كه اهل شهر كه بتپرست بودند خواستند او را براى مراسم عيد به صحرا ببرند كه در جواب فرمود «إِنِّي سَقِيمٌ»[١] من مريضم. در چند روايت از امام باقر و صادق عليهم السلام نقل شده منظورش اين بود بعداً مريض مىشوم چون هر كس مىميرد مريض مىشود و در كافى از امام صادق نقل شده كه در ستارهها نظر كرد و حساب كرد و بر واقعه كربلا مطلع شد و از مصائب وارده بر حضرت سيدالشهدا، متأثّر گرديد و فرمود من متألّم و دردمندم و شايد منظورش اين بوده كه از اوضاع اجتماعى و اعمال بت پرستها متأثرم و ناراحتى روحى دارم.[٢] اين سه مورد مجادله ابراهيم در دين، با كفّار بود.
٦ - مناقشه در ملازمه
بعد از اينكه پنج راه ذكر شده براى مجيب ممكن نشد تنها راهى كه دارد اين است «كه در مقدمات و صغرى و كبرى و قضاياى مشهورهاى كه سائل براى نتيجهگيرى به آنها استناد كرده اشكال كند و بگويد ملازمهاى بين دليل شما و نقض عقيده و نظر من نيست و دليل شما با شرايط و قيودى كه دارد بر مورد نزاع و عقيدۀ من منطبق نمىشود و نتيجه مطلوبِ شما را نمىدهد و لازمه و نتيجۀ دليل شما باطل بودن عقيقۀ من نيست».
البته راهحلهايى كه تا كنون براى مجيب ذكر شد در صورتى است كه محافظ و مدافع عقيدهاى صحيح باشد و موضع برحقى داشته باشد نه اينكه بخواهد نظر فاسد و عقيده باطل خود را اثبات كند.[٣] كه در اين صورت بكارگيرى روشهاى ششگانه
[١]- صافّات/ ٨٩.
[٢]- تفسير روان جاويد، ج ٤/٥٤٩، سوره صافات.
[٣]- براى توضيح بيشتر مراجعه شود به منطق مرحوم مظفر، ص ٤٠٤ به بعد.