جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٥٧ - خصومت و جدل ناپسند در كلام راغب
خداوند به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم دربارۀ اصحاب كهف مىفرمايد: (فَلا تُمارِ فِيهِمْ إِلاّ مِراءً ظاهِراً)[١] با مردم دربارۀ اصحاب كهف احتجاج نكن مگر به گونهاى كه حجّت طرف مقابل را از بين ببرد.
علاّمه طباطبايى مىفرمايد: راغب گفته است: كلمۀ مِريه به معناى تردّد در هر چيزى است و معناى آن از معناى كلمه شك احض است و شك از مريه عمومىتر است وامتراء و ممارات به معناى محاجّه در آن امرى است كه مورد تردّد باشد. سپس گفته است: اصل كلمۀ مريه از اصلاح «مريتُ الناقة» گرفته شده و معنايش اين است كه: «به پستان شتر مادّه براى دوشيدن شير دست كشيدم» بعد از اين علاّمه مىفرمايند:
اگر به جدال ممارات و مريه مىگويند براى اين است كه شخص مجادله كننده با كلام خود مىخواهد همۀ حرفهاى طرفِ خود را از او بدوشد و رد كند»[٢]؛ به قول امروزىها او را تخليۀ اطلاعاتى كند.
خصومت و جدل ناپسند در كلام راغب
راغب اصفهانى مىنويسد: «جدال براى عامه مردم كه در تحصيل قوانين تمرين ندارند و به راه براهين هدايت نيافتهاند، مباح است بنابراين جدال براى علماء و اولياء مكروه مىباشد چه رسد به جُهّال اغنياء همانطور كه مىبينى خداوند به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرموده «جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ»[٣] و جدال حضرت را با مخالفين آزاد نگذاشته و آن را مقيد ساخته به اَحْسَن (بهترين شيوه) با توجه به اينكه حضرت را توصيف فرموده به اينكه «وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ»[٤] بىگمان تو بر خلق و خوى
[١]- كهف/ ٢٢.
[٢]- تفسير الميزان، ج ١٣، ذيل آيۀ ٢٢ سورۀ كهف.
[٣]- نحل/ ١٢٥.
[٤]- قلم/ ٤.