جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم
(١)
مقدمۀ ناشر
٩ ص
(٢)
پيشگفتار
١١ ص
(٣)
اهميّت و نياز به جدل
١٤ ص
(٤)
جدل در لغت
١٥ ص
(٥)
تعريف اصطلاحى جدل
١٧ ص
(٦)
بخش اوّل راههاى پرورش مفاهيم
١٩ ص
(٧)
1 - تعريف
١٩ ص
(٨)
2 - توصيف
٢٠ ص
(٩)
3 - استدلال
٢٠ ص
(١٠)
بخش دوم تفاوتها، علل، فوايد و ابزار جدل
٣٦ ص
(١١)
جدل، مناظره و محاوره
٣٦ ص
(١٢)
تفاوت مناظره و جدل
٣٦ ص
(١٣)
فطرى بودن جدل
٣٨ ص
(١٤)
تفاوت برهان و جدل
٣٨ ص
(١٥)
علل و اسباب استفاده از جدل
٣٩ ص
(١٦)
فوايد جدل
٤٠ ص
(١٧)
ابزار و امور لازم براى جدل
٤١ ص
(١٨)
بخش سوّم مبادى و مقدمات جدل
٤٢ ص
(١٩)
1 - قضاياى مشهوره
٤٢ ص
(٢٠)
2 - قضاياى مقبوله
٤٥ ص
(٢١)
3 - قضاياى مسلّمه
٤٦ ص
(٢٢)
بخش چهارم اقسام جدل
٤٧ ص
(٢٣)
1 - جدال احسن
٤٧ ص
(٢٤)
2 - جدال حسن
٤٩ ص
(٢٥)
3 - جدال قبيح
٥٠ ص
(٢٦)
غرور آفت مناظره
٥١ ص
(٢٧)
مراء (ستيزهجويى)
٥٢ ص
(٢٨)
نمونه عرفى ستيزهجويى
٥٤ ص
(٢٩)
زبانهاى جدال و بركات خوددارى از ستيزهجويى
٥٥ ص
(٣٠)
خصومت و جدل ناپسند در كلام راغب
٥٧ ص
(٣١)
بنا و ساختن سختتر از خرابى است
٥٩ ص
(٣٢)
اقسام مِراء و ستيزهجوئى در كلام امام حسين
٦٠ ص
(٣٣)
بخش پنجم راههاى دعوت در قرآن
٦٢ ص
(٣٤)
1 - حكمت و موارد آن در قرآن
٦٢ ص
(٣٥)
2 - موعظه حسنه
٦٦ ص
(٣٦)
3 - جدال احسن
٧١ ص
(٣٧)
بخش ششم عناوين كاربردى در جدل
٧٧ ص
(٣٨)
مجيب و سائل در جدل
٧٧ ص
(٣٩)
1 - وضع
٧٧ ص
(٤٠)
2 - موضع
٧٨ ص
(٤١)
بخش هفتم آداب جدل
٧٩ ص
(٤٢)
آداب مشترك بين طرفين در جدل و مناظره
٧٩ ص
(٤٣)
آموزش آداب و روش مناظره و جدل به مجيب
٨٤ ص
(٤٤)
روش هاى مقاومت مجيب در مقابل سائل
٨٤ ص
(٤٥)
آموزش آداب و روش مناظره به سائل (معترض)
٨٨ ص
(٤٦)
راههاى اعتراف گرفتن از مجيب (مدافع و محافظ عقيده و انديشه)
٨٨ ص
(٤٧)
بخش هشتم نمونههايى از برهان در قرآن
٩٣ ص
(٤٨)
1 - برهان تمانع
٩٤ ص
(٤٩)
2 - برهان فطرت
٩٧ ص
(٥٠)
3 - برهان نظم
١٠٠ ص
(٥١)
4 - برهان عليّت (صدّيقين)
١٠١ ص
(٥٢)
بخش نهم روشها و فنون جدل
١٠٤ ص
(٥٣)
1 - السّبر والتقسيم (علت يابى)
١٠٤ ص
(٥٤)
2 - القول بالموجب
١٠٦ ص
(٥٥)
3 - التسليم
١٠٧ ص
(٥٦)
4 - اَلاِسجال
١٠٨ ص
(٥٧)
5 - الانتقال
١١١ ص
(٥٨)
6 - المناقضة
١١٢ ص
(٥٩)
7 - مجاراة الخصم
١١٢ ص
(٦٠)
8 - الجدل الحسّى و التّجربىّ
١١٣ ص
(٦١)
نمونههائى از جدل در قرآن
١١٤ ص
(٦٢)
بخش دهم جدال با منكران
١١٥ ص
(٦٣)
1 - جدال و مناظرۀ قرآن با منكران خدا و توحيد
١١٥ ص
(٦٤)
2 - جدال و مناظره قرآن با منكران نبوّت
١١٧ ص
(٦٥)
3 - جدال و مناظره قرآن با منكران معاد
١١٩ ص
(٦٦)
4 - جدال و مناظره قرآن با منكران وحى و قرآن
١٢٥ ص
(٦٧)
بخش يازدهم كاربرد جدل و موارد آن در قرآن
١٢٧ ص
(٦٨)
مجادله در آيات الهى
١٢٩ ص
(٦٩)
جدال با پيامبر
١٢٩ ص
(٧٠)
مجادلۀ شياطين
١٣٠ ص
(٧١)
جدال احسن با اهل كتاب
١٣١ ص
(٧٢)
مجادلۀ در اسماء
١٣٢ ص
(٧٣)
انسان بيشترين مجادل
١٣٣ ص
(٧٤)
جدال بدون علم
١٣٣ ص
(٧٥)
مجادله ابراهيم با ملائكه دربارۀ قوم لوط
١٣٤ ص
(٧٦)
ضرب المثل به عيسى ابن مريم از روى جدل
١٣٥ ص
(٧٧)
مجادله و گفتگوى زن خوله با پيامبر
١٣٦ ص
(٧٨)
مجادلۀ كافران دربارۀ خدا
١٣٨ ص
(٧٩)
مجادله در آيات الهى
١٣٩ ص
(٨٠)
مجادلۀ كافران با پيامبر
١٤١ ص
(٨١)
مجادله دربارۀ حق
١٤٢ ص
(٨٢)
مجادله و مناظره ابراهيم خليل با بتپرستان
١٤٤ ص
(٨٣)
بخش دوازدهم نمونهاى از جدال احسن در روايات
١٤٦ ص
(٨٤)
فهرست منابع و مآخذ
١٤٩ ص

جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ٣٤ - ٣ - استدلال

المُقَدَّماتِ الْمَشْهُورَةِ تَسْكِيناً لِشَغْبِهِمْ (سر و صدا و بلوا) و اِطفاءً لِلَهبِهِم (شعله‌ورى) كما فَعَلَهُ الخَليلُ‌»[١]. خداوند به پيامبر مى‌فرمايد با مردم مجادله كن يعنى با دشمنان به طريقه احسن كه بهترين طرق مناظره است، مناظره كن بطورى كه با نرمى و مدارا و انتخاب راه آسانتر و بكارگيرى مقدمات مشهوره باشد تا سر و صداى آنها را آرام كنى و شعله‌ورى آنان را خاموش كنى همانطور كه ابراهيم خليل انجام داد.

مناهج الجدل فى القرآن الكريم: «اَلجَدلُ هُو المفاوَضةُ على سبيل المنازعةِ و المُغالَبَةِ لِاِلْزامِ الخَصْمِ‌». جدل برترى‌جويى است به طريق كشمكش و غلبه براى وادار كردن خصم به پذيرش نظر خود.

سيد قطب: «اَلْجِدالُ‌، اَلْمُناقَشَةُ وَالْمُشادَّةُ حَتّى يَغْضِبَ الرَّجُل صاحِبَهُ‌» جدل نقشه‌كشى و اشكال تراشى در بحث و استدلال و شدت عمل است تا اينكه شخص طرف بحث خود را غضبناك كند.[٢]

مرحوم مظفر: «الجَدَل صَناعَةٌ عِلْميّةٌ يُقْتَدَرُ مَعَها - حَسَبَ الْاِمْكانِ - عَلى اِقامَةِ الْحْجَّةِ مَنِ الْمُقَدّماتِ الْمُسَلّمة عَلى أَيّ مَطْلُوبٍ يُرادُ وَعَلى مُحافَظَةِ أَيِّ وَضْعٍ (اعتقاد، التزام، دعوى) يَتَّفِقُ عَلى وَجْهٍ لا تَتَوَجَّهُ عَلَيْهِ مَناقَضَةٌ وَهِيَ صَناعَةٌ تُمكِّنُ الْإِنْسانَ مِنْ اِقامَةِ الْحُجَجِ الْمؤلَّفَةِ مِنَ الْمُسلَّماتِ اَو مِنْ رَدِّها حَسَبَ الْإِرادَةِ وَمِنَ الْإِحْتِرازِ عَنْ لُزُومِ المُناقَضَةِ فِى الُمحافَظَةِ عَلَى الْوَضْعِ‌»[٣] جدل صناعتى است علمى كه با دانستن آن بر حسب امكان، قدرت حاصل مى‌شود بر اِقامه كردن دليل از راه مقدمات مسلّمه، براى هر هدفى كه اراده شود و براى محافظت بر هر عقيده‌اى كه باشد بطورى كه بر جدل كننده نقض و ايرادى وارد نشود و جدل صناعتى است كه


[١]- ج ١٤، ص ٢٥٤. تفسير روح المعانى.

[٢]- ج ١ ص ١٩٦. تفسير فى ظلال القرآن.

[٣]- المنطق از مرحوم مظفر، ص ٣٧٥.