جدل، استدلال و آداب مناظره در قرآن كريم - محمدعلى خزائلى - الصفحة ١٧ - تعريف اصطلاحى جدل
تعريف اصطلاحى جدل
براى روشن شدن تعريف جدل ذكر مقدمهاى لازم است و آن اينكه علم منطق هدفش خطاسنجى فكر مىباشد و مراعاتش ذهن را از خطا در فكر و انديشه باز مىدارد و موضوع آن معرِّف در تصورات و حجت در تصديقات است يعنى تصورات يا تصديقات معلومۀ ترتيب داده شده كه انسان را به فهم مجهول خود مىرساند و به عبارت ديگر امور مورد تصوّر يا تصديق و بديهى كه شخص را به تصوّر و درك چيزى و يا تصديق يك قضيه ديگر مىرسانند، معرّف و حجت نام دارند.
مثلاً در شناخت حقيقتِ انسان و درك و تصور او كه مجهول است، از ترتيب دو امر تصوّرى و بديهى يعنى حيوان و ناطق استفاده مىكنيم كه به آن معرّف و قول شارح مىگويند؛ و معرّف بر چهار قسم است:
١ - حدّ تام (مركّب است از جنس قريب و فصل قريب مثل حيوان ناطق در تعريف انسان)
٢ - حدّ ناقص (مركب از جنس بعيد و فصل قريب است مثل جسمِ نامىِ ناطقِ در معرّفى انسان)
٣ - رسم تام (مركب مىباشد از جنس قريب و عرض خاص، مانند حيوان ضاحك در تعريف انسان)
٤ - رسم ناقص (مركب از جنس بعيد و عَرَض خاص مىباشد مثل جسمِ نامىِ ضاحك در تعريف انسان)
و براى شناخت يك مسئله تصديقى مثل حادث بودن عالَم (جهان) (يعنى قبلا نبوده و بعداً پديدار شده) از دو مقدمه تصديقى كه بديهى و روشن هستند، استفاده مىكنيم و به آنها حجّت و دليل مىگويند. مثل عالَم متغير است. (صغرى) هر متغيرى حادث است (كبرى) پس عالم حادث است \ (نتيجه) بنابراين براى شناخت يك