درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٦١ - حديث ٧ از اصول كافى

از جمله اقوال علم ساحت كبريائى بطور ارتسام صور اشياء و موجودات در ذات كبريائى است.

اين قول نيز صحيح نيست زيرا ارتسام بطور حصولى است و ذات كبريائى و قطع نظر از ارتسام فاقد آثار كبريائى خود خواهد بود گذشته از اينكه علم كبريائى بطور حضور بطور وجوب است و از شئون و لوازم كبريائى خود خواهد بود و نيز لازم ارتسام امر حادث است و معرض بودن براى عوارض است و ساحت كبريائى منزه از نقص و امكان است و ارتسام نيز پس از وجود مخلوقات خواهد بود و لازم آن آنست كه ساحت او فاقد علم ازلى باشد.

و از جمله اقوال حضور ذوات موجودات عقليه و حسيه است به پيشگاه كبريائى پاسخ از اين نظر آنست كه علم كبريائى بجميع آثار و مظاهر امكانى خود توسط موجوداتى شريف كه مخلوق هستند و ذات كبريائى بدين واسطه بر معلومات و اشياء و احاطه شهودى داشته باشد و اين نقص و امكان است و اما موجودات حسيه بوجوداتها هرگز صلاحيت حضور به پيشگاه كبريائى را نخواهند داشت از نظر ماديت و جسمانيت آنها و منافات ندارد كه موجودات عقليه و حسيه همه و همه از جمله آثار و مظاهر علم فعلى كبريائى باشند.

واجب الوجود احاطه علمى و شهودى دارد باشياء و موجودات كه در صحنه امكان آفريده است زيرا لازم قدرت ذاتى و مبدئيت او براى فيوضات بموجودات از نظر امكان اشرف آنست كه موجودات شريفى را بيافريند و نيز عوامل طبيعى را آماده نمايد و در اثر تأثير و تأثر ماديات موجوداتى را بدين طريق بوجود آورد بديهى است كه هر چه از موجودات و حدود ماديات و جزئيات و تشخصات آنها بهره‌اى از وجود دارد همه و همه از اشعه هستى است كه بر عالم طبع و ماده از مقام كبريائى پرتو افكنده است.

و آنچه در نظام خلقت جهان بهره‌اى از وجود دارد مسطوره‌اى از تنزلات‌