و بروز حقايق و ماهيات از مكمن غيب بصحنه نورانى وجود و هستى است بدون اينكه در آفرينش واسطه و يا نيرواى و يا اراده‌اى بكار رود و معلوم و مخلوق بر حسب مقامات نظام امكانى مراحل و منازلى خواهند داشت از نظام خارج و خلق و نظام وجود عقلانى و نفسانى و وهمى و طبيعى و مادى و از همه مقامات عالى‌تر كه غير قابل درك و فهم است.

مجموع موجودات در ساحت قدس چه بلحاظ علم به آنها مانند علم و احاطه قدرت بآنها و چه بلحاظ معلومات و مخلوقات و كثرت بى‌شمار آنها همه ظهورى از علم بذات كبريائى است كه از آن بواحد ظلى حقيقى و بسيط و پرتوى ميتوان تعبير نمود و همان طور كه علم بذات و صفات قدس واحد حقيقى و بسيط است هم چنين نظام موجودات بوجود واحد حقيقى ظلى و پرتوى وسعة علمى طبق نظام شريف ربوبى خواهد بود.

قوله عليه السلام‌: احاطه بالاشياء علما قبل كونها فلم يزدد يكونها علما علمه بها قبل ان يكونها كعلمه بعد تكوينها:

ساحت كبريائى در اثر خلق و آفرينش احاطه بر آثار و افعال خود دارد از نظر اينكه علم بذات خود دارد و سپس آنها را ايجاد مى‌نمايد و هم چنين پس از خلق و ايجاد قيوم آنها مى‌باشد هرگز از اشياء و آثار خود استفاده نخواهد نمود تا اينكه تغيير در ذات قدس او رخ دهد.

هم چنان كه بشر مثلا قبل از وجود زيد عالم است بعدم زيد و پس از وجود عالم مى‌شود بوجود زيد و در نتيجه تغييرى در علم انسان صورت ميگيرد و منشأ آن نيز آنست كه علم انسان ناشى و حاصل از موجودات و اكتساب حالات و حوادث خارجى است و ساحت كبريائى هرگز از آفريده‌ها و موجودات خارجى استفاده نمى‌نمايد و لازم آن عروض و حلول و تأثير در ذات قدس صورت خواهد گرفت و اين محال است زيرا موجودات خارجى و حالات و عوارض آنها پيوسته بر اساس تبدل و تحول‌