درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٥٥ - حديث يكم از استطاعت و تفويض
است و چنانچه بفرض فعل صادر از فاعل بدون اختيار مقدر بود لا محاله آن چنان تحقق مىيافت.
خلاصه بر حسب نظام آزمايش صدور فعل با قيد اختيار از فاعل صادر مىشود و در غير اين صورت بايد با قيد اختيار از فاعل فعل صادر شود و اراده فاعل نيز در طول اراده كبريائى خواهد بود و ظرف خارج زمينه تحقق آنچه در دفتر تكوين مقدر شده است باينكه وجود پرتو افكند و فاعل و فعل را با تشخصات آن از جمله اراده فاعل مختار است فرا بگيرد و بمباشرت اعضاء فاعل مختار آن فعل صادر شود.
بعبارت ديگر آنچه مورد مشيت كبريائى قرار گرفته صدور فعل با لوازم تشخص آن از فاعل با قيد اختيار است هم چنان كه مقتضاى نظام امتحان و آزمايش چنين است. در اين صورت هنگام اقدام بعمل با قيد اختيار خواهد بود زيرا تحقق فعل با لوازم تشخص طبق آنچه مقدر بوده و مورد اراده كبريائى قرار گرفته است.
و تعلق اراده پروردگار به مطلق فعل از فاعل بدون قيد اراده نخواهد بود زيرا بر خلاف نظام امتحان و آزمايش است بلكه به فعل خاص و تشخصات آن از فاعل مخصوص در حال اختيار مورد اراده پروردگار قرار گرفته است در اين صورت بايد با قيد اختيار فعل از فاعل صادر شود.
بديهى است اراده فاعل معلول و محصول اراده قاهره كبريائى است و در طول آن خواهد بود بفرض كه اراده كبريائى به مطلق فعل بدون قيد اراده فاعل تعلق گرفته باشد محال است زيرا هنگام صدور فعل به اختيار قيد شده و نه عدم اختيار و موجود مبهم و بدون تشخص در نظام خارج تحقق پذير نخواهد بود.
بر اين اساس آنچه مقدر شده با صدور فعل خاص از فاعل با قيد اختيار بوده و يا با قيد عدم اختيار خواهد بود در اين صورت آنچه مقدر و مورد اراده قاهره قرار گرفته تحقق خواهد يافت زيرا هر دو صورت مشخص است و ابهام ندارد.