مع كل المربوب و وجود العوالم الامكانى و تضايف طولى حاصل است در اثر احاطه وجودى دهر بر مجموع نظام خلقت عالم طبع و نيز صحيح است صدق صفت سميع و بصير حيث لا مسموع و لا مبصر كه سميع و بصير است نسبت به همه مسموعات و مبصرات و مخلوقات نظام طبع و شرط تضائف نيز موجود و حاصل است از نظر احاطه دهر و ازل بر مجموع نظام طبع.

و اين شبهه در همه صفات خالق و رازق و غفور و رحيم از صفات اضافيه جارى است و بايد حل اين شبهه بشود.

نسبت ساحت كبريائى بجميع زمانيات و متجددات و عالم طبع قطعيت واحدة است و غير متكثر و غير متجدد است يعنى علم و احاطه بمتجددات و زمانيات سبب كثرت و عروض علم بر ساحت قدس نخواهد شد و منزه است از هر گونه تغير و حدوث و امكان.

خلاصه علم و احاطه كبريائى بزمانيات و متجددات و مجموع عالم طبع قبل از وجود و هنگام وقوع و بعد از وقوع علم واحد ثابت ازلى و ابدى خواهد بود هم چنين قدرت و ساير صفات و اضافات كبريائى بطور ثابت و ازلى است راه حل بايد در نظر گرفت.

ازليت از مقوله زمان نيست تا اينكه مفاد آن عبارت باشد از لا نهايت زمان وجود از جهت بدايت آن زيرا كه ازليت فوق و محيط زمان است بلكه صفت ازليت و ابديت بنفس وجود كبريائى و حقيقت ذاتى دائم و بسيط او است.

بدين جهت مجهول الكنه است و عقول بشرى قاصر از فهم آنست و زمان و زمانيات در حيطه ازل هستند و سنخ ديگر از وجود است و چگونگى زمان و حركت آن قابل درك است ولى ازليت از شئون واحد حقيقى است بدين جهت سنخ ديگر و قابل فهم و تعقل نخواهد بود.

و همان طور كه هر يك از صفات كبريائى مانند علم و قدرت احاطه بر موجودات‌