درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٤٩ - حديث يكم از استطاعت و تفويض

اقدام بآشاميدن شراب نخواهد نمود تا هنگامى كه بصلاح آن روان او حكم ننمايد نخواهد آشاميد.

پس اساس سير و حركت ذاتى بشر بر افعال اختيارى او است و اساس صدور افعال اختيارى بشر نيز بر حكم و قضاوت در باره صلاح فعل است و تا هنگامى كه بصلاح فعلى حكم و قضاوت ننمايد بدان اقدام نخواهد نمود.

در نتيجه سعادت و شقاوت هر فردى بر اساس افعال اختيارى خود او نهاده شده و در اثر ملازمت بافعال خير و صلاح سعادت خود را پى ريزى نموده و در اثر افعال اختيارى طالح و نكوهيده شقاوت و تيره بختى خود را بنا نهاده است زيرا فعل اختيارى بشر سير و حركت وجودى است و سعادت و تيره بختى بشر بر اساس انتخاب و داورى و قضاوت و فرمانروائى خود نهاده شده است.

از بيانات گذشته چند امر استفاده شد.

١- استطاعت عبارت از نيرو و قدرت بر فعل است كه وسايل آن فراهم و آماده و ميسر باشد.

٢- استطاعت عبارت از نيروى جوارحى است در اثر فراهم بودن وسيله خارجى هر يك از فعل و ترك را بتواند انجام دهد و مقرون بمانع و عايق خارجى نباشد.

٣- پس از تحقق استطاعت زمينه آماده مى‌شود كه فاعل نيروى اختيار خود را بكار بندد در فرض استطاعت خارجى و تحقق قدرت بر فعل و ترك آنگاه زمينه نيروى اختيار آماده مى‌شود كه در آن باره اظهار نظر نمايد يعنى طريقه اطاعت و انقياد را به پيمايد بر تقدير اينكه نيروى عاقله او حكم بصلاح نمايد و آن را خير و صلاح پندارد با عزم راسخ اقدام نمايد.

و بر تقدير اينكه نيروى عاقله حكم بصلاح ننمايد بلكه ضد آن را خير و صلاح خود بداند از اقدام بآن احتراز خواهد نمود.