جامع الأسرار و منبع الأنوار - الأملي، السيد حيدر - الصفحة ٩٤

جامع الأسرار و منبع الأنوار، مقدمه‌هنرى‌كربن‌ صفحه‌ی ٠٤٠

بنا بر اين در جريان اين بخش دوم از دوره عراقى، حيدر آملى بيش از هر چيزى به تحرير تفسير كبير قرآن در هفت مجلد (شماره ٣٠ كتابشناسى) مشغول بود كه برابر گفته خود وى بيش از شرح فصوص الحكم كه نام تفسير در آن ذكر شده در سال ٧٧٧ هجرى به پايان رسيده است. از آن پس حيدر آملى به تحرير نص النصوص يا شرح فصوص الحكم ابن عربى (شماره ٣٤) پرداخت كه به نظر او اثرى الهام شده بود زيرا كه پيامبر آن را در ملكوت دريافت كرده و در رويا به شيخ أكبر منتقل كرده بود. حكمت شيعى چنين مواردى از الهام را بعد از بسته شدن دايره نبوت پذيرفته و توضيح مى دهد. اگر در مقدمات اين شرح، حيدر آملى از اين اثر همچون اثرى در گذشته سخن مى گويد معناى اين، آن مى تواند باشد كه مقدمات بعد از شرح نوشته شده و يا تحرير جديدى از همين مقدمات در دست است.

بنا بر اين ما ديگر نمى توانيم مانند مدرس تبريزى [١] بگوييم كه رساله العلوم الإلهية (شماره ١٩) در سال ٧٨٧ به پايان رسيده است. ترديد نيست كه اين اثر، خلاصه اى از تمامى حكمت الهى حيدر آملى است كه در اوج پختگى او نوشته شده است. ما اميدواريم در آينده نزديك بيشتر بتوانيم در اين مورد سخن بگوييم زيرا كه آقاى عثمان يحيى نسخه خطى مؤلف را با مجلدات تفسير به خط مؤلف در كتابخانه غروى نجف ديده است. پس از ٧٨٧ هجرى اثرى از حيدر آملى در اين جهان نمى يابيم. اين دوره، از زمان حمله تيمورلنگ به مازندران دور نيست و دليلى نداريم كه سيد حيدر هرگز به زادگاه خود باز نگشته است. به هر حال حيدر آملى وظيفه خود را در اين جهان به طور كامل به انجام رسانده بود.

حكمت شيعى يكى از بلندترين كاخهاى انديشه و معنويت خود را مديون اوست.

[١]- ريحانة الأدب، ج دوم، ص ٤٩٨. اين مطلب تكرار مطالبى است كه در تمامى تذكره ها آمده است.