جامع الأسرار و منبع الأنوار - الأملي، السيد حيدر - الصفحة ١٢٣

جامع الأسرار و منبع الأنوار، مقدمه‌هنرى‌كربن‌ صفحه‌ی ٠٦٩

از رساله اى مفصل در فلسفه وجود(Metaphysique de l'etre) هيچ نسخه اى از اين رسالة تا كنون پيدا نشده است) با عنوان رسالة في معرفة الوجود است كه ١٥ جمادى الثاني سال ٧٦٨ هجرى در نجف را (المشهد الشريف الغروي) به پايان رسيده است.

تحرير اين رسالة به درخواست يكى از ياران نزديك مؤلف انجام شده است كه نام او در رسالة ذكر نشده است. در مقدمه رسالة نقد النقود (فصل ٢، ص ٦٢٠- ٦٢١) سيد حيدر مى گويد كه رساله اى مفصل در مباحث وجود پرداخته و در آن اختلاف نظر متكلمان و حكما را كه قائل به وحدت وجود هستند بيان كرده و شواهدى از كلام الهى و سخنان پيامبر و اوليا را آورده بود تا اينكه «يكى از برادران كه از مردمك چشم در نزد من عزيزتر بود خواهش كرد كه خلاصه اى مفيد، كم حجم اما پر معنا از آن ترتيب دهم». رساله آغازين در فلسفه وجود بسيار مفصل بود: مقدمه اى در سه ركن و هر ركن شامل چندين مسئله. بدين ترتيب اين رسالة داراى همان طرحى بود كه جامع الاسرار كه خود شامل يك مقدمه و سه اصل بود.

مؤلف همين طرح را به دقت در رساله اى كه به خواهش يكى از برادران نوشته به كار گرفته است با اين فرق كه رساله نخست، كه اميدواريم روزى نسخه اى از آن را پيدا نماييم، شامل مقدمه اى در باب شريعت، طريقت و حقيقت بود. شكى نيست كه مؤلف به دليل اينكه نيازى به تكرار گفتار خود درباره اين سه مفهوم بنيادين نمى ديده است مقدمه مزبور در رساله خلاصه معادلى ندارد و مستقيما وارد بحث در فلسفه وجود مى شود.

طرح كتاب به قرار زير است: اصل اول: بحث وجود، تحرير محل نزاع و بحث در بداهت و اطلاق آن. واژه بداهت به معناى surprise وimprovisation است و معناى آن در اينجا عدم امكان استنتاج وجود و ارائه جواب كافى به مسئله ترجيح است: چرا وجود بر عدم ترجيح دارد؟ اصل دوم: بحث در وجوب و وحدت وجود. اصل سوم: بحث در ظهور و كثرت وجود. مؤلف از همان آغاز (فصل ٥) ياد آور مى شود كه بحث در فلسفه وجود را از سه ديدگاه عقل، نقل و كشف دنبال مى كند. اين امر با موضع خاص مؤلف و روشى كه اثر مهم جامع الاسرار به كار گرفته شده است مطابق است. سيد حيدر با طرح عنوان