جامع الأسرار و منبع الأنوار - الأملي، السيد حيدر - الصفحة ١١٨

جامع الأسرار و منبع الأنوار، مقدمه‌هنرى‌كربن‌ صفحه‌ی ٠٦٤

آنان باشد به طورى كه تمامى اختلافات از ميان برخيزد و آنان را به كتاب ديگرى نياز نيافتد» (فصل ٤). هيچ مؤلفى نمى تواند اهداف خود را روشن تر از اين بيان نمايد. حسب معمول پژوهشهاى قبلى و دروس خود در مدرسه مطالعات عالى اين بار نيز بخش بزرگى از اين اثر را به فرانسه ترجمه كرده ايم و اميدواريم در آينده نزديك اين ترجمه جامع الاسرار را با آثار ديگرى از مؤلفان كه به عهده تعويق افتاده است منتشر نماييم: فيلسوفى كه عربى نمى داند تنها از اين طريق خواهد توانست با انديشه حيدر آملى آشنايى بى واسطه به هم رساند. بنا بر اين در اينجا كافى است كه طرحى از «جامع فلسفه شيعى»(Somme de la philosophie shi'ite) ارائه كنيم.

مؤلف در مقدمه اثر طرحى از آن را ارائه كرده و متن كتاب آن طرح را دنبال كرده است. اين اثر شامل سه كتاب است كه با عنوان اصل مشخص شده است.

هر كتاب به چهار فصل يا قاعده تقسيم مى شود و بنا بر اين ساختار مجموعه اثر بر مبناى عدد دوازده سامان يافته است.

كتاب نخست به بررسى توحيد، ماهيت و حقيقت آن اختصاص داده شده است. اين كتاب به تمايز ميان توحيد الوهى(monotheisme exoterique) و توحيد وجودى يعنى وحدت وجود مى پردازد. مؤلف نشان مى دهد كه توحيد الوهى نوعى شرك خفى را در خود پنهان دارد. توحيد وجودى مطابق نظريه ابن عربى بيان شده و با تفسير آيه ٣٣/ ٧٢ كه بالاتر بدان اشاره شد (كتابشناسى شماره ١١) پيوند دارد تفسيرى از آن چنين بر مى آيد كه بار امانتى را كه انسان «ديوانه» بر دوش مى كشد همان راز امامان است كه خود به تكرار گفته اند: ان امرنا صعب مستصعب، لا يحتمله الا ملك مقرب، او نبى مرسل، او مؤمن امتحن اللّه قلبه الايمان (فصل ٥٩). از تمامى اين مقدمات چنين بر مى آيد كه صوفيانى كه به معرفت حقيقى امامان توجه دارند شيعه حقيقى هستند و همينطور شيعيانى كه به تماميت تعليمات امامان گردن مى گذارند «مؤمن ممتحن» و صوفيان حقيقى اند.

كتاب دوم تحليل توحيد را با تكيه بر آيات قرآنى، احاديث نبوى، روايات ولوى و سخنان مشايخ بزرگ پى مى گيرد.