جامع الأسرار و منبع الأنوار - الأملي، السيد حيدر - الصفحة ١١٠

جامع الأسرار و منبع الأنوار، مقدمه‌هنرى‌كربن‌ صفحه‌ی ٠٥٦

النجم تا پايان ادامه داده است.

با قيد توضيحات جديدى كه مى توان افزود به نظر مى رسد كه مشكل ادبى ارتباط ميان سه تفسير عرفانى نجم الدين كبرى، نجم الدين دايه و سمنانى روشن شده باشد كه فصلى مهم در تاريخ تفسيرهاى عرفانى و حكمى محافل صوفى يا شيعى است. اين فصل أدبيات پر اهميتى است كه نظر تاريخ نويس و پديدار شناس را به خود جلب مى كند زيرا كه وجهى از تأويل عمومى

( hermeneutique generale )

را تأسيس و تدوين مى كند و مفهوم آن بر بسيارى از مباحث امروزى سلطه دارد. اينجا مى توان از تفسيرهاى روزبهان بقلى شيرازى، عبد الرزاق كاشانى، سيد احمد علوى، ملا صدراى شيرازى و ... تا تفسير بزرگ عرفانى سلطان على شاه در سده ١٩ نام برد بى آنكه تفسيرى اسماعيلى را كه در گذشته توسط ر. اشتروتمان(R .Strothmann) به چاپ رسيد به فراموشى سپرده باشيم.[١] بدين ترتيب سيد حيدر آملى الگوى تفسير نجم الدين دايه، بحر الحقائق، را دنبال كرده و از تحرير آن در هفت مجلد ياد كرده است. با مطالعه دستنوشته تفسير خواهيم توانست منظور شيخ حيدر را به روشنى دريابيم. آيا ادامه تفسير توسط سمنانى در اين هفت مجلد منظور شده است؟ به هر حال از مقايسه قواعد و كاربرد تأويل توسط سيد حيدر و قواعدى كه توسط سمنانى ارائه و به كار گرفته شده است درسهاى پر اهميتى به دست خواهد آمد. علاقه مندى دوستان شيعى مذهب و آثار حيدر آملى احتمالا آقاى عثمان يحيى و مرا وادار خواهد كرد تا چنانكه ياورى در اين كار داشته باشيم اين تفسير را به چاپ رسانيم(C) .

٣١- المسائل الآملية، ارجاعات و دستنوشته هاى مقدمه عربى، ص ٣٢، شماره ٣١. در جاى ديگرى ما به وجود نسخه خود نوشت پرسش و پاسخهاى مبادله شده ميان حيدر آملى و فخر المحققين اشاره كرده بوديم.[٢] اين همان نسخه است. اين نسخه خود نوشت در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران نگهدارى مى شود (نسخه شماره ١٠٢٢ اوراق شماره ٧١- ٧٦: مقدمه عربى، ص ٥٦) و در تاريخ ٧٦٢ هجرى نوشته شده است. حيدر آملى در اين رسالة مى گويد كه مبادله اين پرسش و پاسخها در حلّه در پايان رجب سال ٧٥٩ هجرى آغاز شد.

[١]- ر. ك. مقاله ياد شده در شماره ٣١( ص ٧٦ يادداشت ٢٥).

[٢]- ر. ك. يادداشت شماره ١٣.