جامع الأسرار و منبع الأنوار - الأملي، السيد حيدر - الصفحة ١١٢

جامع الأسرار و منبع الأنوار، مقدمه‌هنرى‌كربن‌ صفحه‌ی ٠٥٨

حائرى، فهرست، جلد نهم، ص ٢٤٩) كه ما در جاى ديگر از آن ياد كرده ايم (مقاله ما درMelanges H .Masse ص ١٢، شماره ١). اين نسخه، مجموعه اى است كه كتاب الأفق المبين مير داماد و متن حيدر آملى را شامل مى شود. متن حيدر آملى با كمال تأسف، خلاصه مقدمات شرح فصوص الحكم را در خود دارد و با نسخه شهيد على پاشا كه بالاتر بدان اشاره كرديم يكى است. د- گويا در تهران نيز در مجموعه خصوصى آقاى فخر الدين نصيرى نسخه كامل دو مجلد شرح فصوص وجود دارد كه نسخه جار اللَّه فقط مجلد نخست آن را شامل مى شود. گفته مى شود كه اين نسخه در زمان مؤلف نوشته شده است اما متأسفانه تا كنون ما اين نسخه را نديده ايم.

چنانكه بالاتر گفته شد اين اثر از نظر تاريخ فلسفه شيعى داراى اهميت ويژه اى است. اين اثر در شمار آثارى است كه به بهترين وجهى ارزيابى موقعيت حكمت شيعى و عرفان ابن عربى را در برابر يك ديگر ممكن مى سازد. درست است كه جامع الاسرار اثر جامعى در حكمت و عرفان شيعى است اما تفسير حيدر آملى بر قرآن و شرح وى بر فصوص الحكم نيز در واقع كاخى بلند است. پيوند ميان دو شرح به ويژه از اين مطلب بر مى آيد كه برابر اعتقاد سيد حيدر اگر متن قرآن توسط ملك بر پيامبر إلقاء شده است متن فصوص در رؤيا توسط پيامبر بر اين عربى إلقاء شده است. بدين ترتيب فصوص الحكم بهترين تفسير قرآن است زيرا كه به طور مستقيم توسط پيامبر الهام شده است. بنا بر اين تفسير عرفانى قرآن و شرح فصوص در نظر سيد حيدر كل واحدى را تشكيل مى دهد و امكان دارد كه با شناخت كامل اين دو شرح در كليت آن، آثار حيدر آملى در دوره اى كه با نصير الدين طوسى آغاز و با مير داماد به پايان مى رسد همچون عنصرى مسلط در انديشه شيعى به نظر آيد.

متن مفصل مقدمات به تنهايى يك مجلد كامل را شامل مى شود. سابقا ما بخشى از آن را كه به مسئله خاتم ولايت مى پردازد مورد بررسى قرار داده ايم:

خاتم ولايت مهمترين بحث امام شناسى شيعى است و حيدر آملى سى سال پيش از آن در جامع الاسرار درباره اين مسئله به بحث پرداخته بود. سيد حيدر آملى