جامع الأسرار و منبع الأنوار - الأملي، السيد حيدر - الصفحة ١٠٦
جامع الأسرار و منبع الأنوار، مقدمههنرىكربن صفحهی ٠٥٢
دو مطلب جالب توجه است، از سويى سيد حيدر بر اين نكته اشاره مى كند كه فصوص، اثرى الهام شده است زيرا كه اين كتاب توسط پيامبر- كه خود در عالم ملكوت دريافت كرده بود- در خواب به ابن عربى منتقل شده است. با مقايسه تفسير با فصوص ابن عربى، حيدر آملى مى گويد كه تفسير وى اثرى نيست كه از وى صادر شده باشد بلكه كتابى است الهام شده كه از نظر عرفا باب آن به دنبال بسته شدن دائره نبوت باز است. از سوى ديگر ساختار مقدمه تفسير چنانكه حيدر آملى توضيح مى دهد با ساختار سلسله مراتب مقامات معنوى مطابقت دارد: هفت پيامبر و دوازده امام كه به طور كلى نوزده وجه مى شود (ر. ك. بالاتر، ذيل شماره ٢٨). وقتى سيد حيدر از دوائر سخن مى گويد به نظر مى آيد كه اين فكر به جداول پيچيده اى مربوط مى شود كه خود او ترتيب داده است. پايين تر (ذيل شماره ٣٤) اهميت آن چه را كه ما پيشنهاد مى كنيم براى توصيف آثار حيدر آملى «هنر جدول سازى»(art diagrammatique) ناميده شود ياد آورى خواهيم كرد.
در جاى ديگرى از نص النصوص حيدر آملى درباره تفسير بزرگ خود مى گويد: «المرتب على ست مجلدات كبار، بازاء تأويل الشيخ الأعظم نجم- الدين رازى، المعروف بدايه، قدّس اللَّه سره، فإنه تب كتابه على ست مجلدات كبار، بعد تسميته ببحر الحقائق و منبع الدقايق. و نحن أردنا ان يكون لنا [كتاب ] على قرنه من كل الوجوه. و بمقتضى الحديث الوارد فيه ايضا: ان للقرآن ظهرا و بطنا الى سبعه أبطن و اشتماله على السبعات المعلومة[١] و غير ذلك مما اوجب ترتيبه عليها. و اشتهر ذلك في الأقاليم و البلدان و تحقق صورته عند أعاظم اهل التحقيق و العرفان و تقرير بينهم انه عديم المثل و النظير [لا] سيما في علوم القرآن و انه ليس بكسب و لا اجتهاد، بل افاضه غيبية، بطريق الكشف من حضرة الرحمن».
بدين ترتيب حيدر آملى لا اقل طرح تفسير عرفانى و راز محتواى آن را به ما مى نماياند. اميدواريم كه بتوانيم در آينده جزئيات اين تفسير عرفانى را مورد بررسى قرار داده و ويرايشى از آن را ارائه دهيم اما در شرايط كنونى مى توانيم افقى
[١]- ر. ك. مقدمه عربى، ص ٣٩، شماره ٢٢. منظور حاء الحواميم است( ر. ك. فهرست اصطلاحات) حرف حا هفت بار در آغاز هفت سوره قرآنى- يعنى سوره هاى ٤٠ تا ٤٦ آمده است. علامت حم در جمع حواميم است. اين حاءات رمز امتداد ساق عرش در آسمانهاى هفتگانه و سريان روح و حيات در آن است.( ر. ك. رساله ذكر شده در مقدمه عربى كه مؤلف آن معلوم نيست).