جامع الأسرار و منبع الأنوار - الأملي، السيد حيدر - الصفحة ١١٣
جامع الأسرار و منبع الأنوار، مقدمههنرىكربن صفحهی ٠٥٩
على رغم احترامى كه به ابن عربى قائل است نمى تواند يك نكته مهم را به مسامحه برگزار كند؛ خاتم ولايت نمى تواند يك پيامبر- حتى اگر عيسى بوده باشد- باشد.
خاتم ولايت مى تواند امام باشد زيرا كه ولايت، باطن نبوت است و معناى امامت جز اين نيست. متن مقدمات شرح فصوص، احتجاجات جامع الاسرار را بسط داده و شواهدى را در تأييد دريافت شيعى خاتم ولايت مى آورد، بخش بزرگ استدلال متوجه داوود قيصرى است كه او نيز مقدمه مفصلى بر شرح خود از فصوص نوشته كه فقرات مربوط به خاتم ولايت آن در نظر يك امامى قابل قبول نيست.
ترجمه بخشى از «فهرست مطالب» مقدمات شرح حيدر آملى بر قرار زير است (ر. ك. مقدمه عربى، ص ٣٤). ألف- وصيت در كتمان علوم الهى از غير اهل، ب- تمهيد اول در فضيلت پيامبر اسلام و شرف آن بر ديگر موجودات، ج- تمهيد دوم در فضيلت شيخ ابن عربى و برترى آن بر مشايخ متقدم و متأخر، د- تمهيد سوم در فضيلت پيامبران، رسل، امامان و اقطاب و ابدال، ه- ركن اول در توحيد و اسرار آن، و- ركن دوم در وجود مطلق و تحقيق آن، ز- ركن سوم در علوم و اقسام و انواع آن، ق- دائره اول در سرّ وجود و ترتيب و تقسيم آن، ر- دائره دوم در تحقيق توحيد ذاتى وجودى، ش- دائره سوم در سر بسملة و حروف آن كه با ترتيب عالم صورى و معنوى مطابقت دارد ... تا دائره هيجدهم كه مقدمه با آن به پايان مى رسد.
درباره اين دوائر، بالاتر (شماره ٣٠) ما ظرافت آن چه را كه مى توان «هنر جدول سازى» حيدر آملى ناميد برجسته ساختيم. نظر ما متوجه جدولهايى است كه حيدر آملى در ساختمان ظريف آنها معمارى انديشه خود را به بهترين وجهى نشان داده است همان طورى كه فيلسوفان اسماعيلى نيز در اين كار به مرتبه اى عالى دست يافته اند. حيدر آملى براى رساله العلوم العالية، تفسير بزرگ و مقدمات نص النصوص جدولهايى ترتيب داده است كه جدولهاى اين كتاب اخير از سى متجاوز است و اين جدولها، چهره هاى حكمت ابن عربى (پيامبران، امامان، اوليا، سلسله مراتب، رجال غيب، اقطاب دوازده گانه و ...) را در متن شيعى آنها