تدبير حكمت‌آميز آن است كه كار را با صاحب‌نظران در ميان‌گذارده و از صلاحديد آنان پيروى كنى و هرگاه خردمند صاحب‌نظرى دلسوزانه و از روى پند و اندرز پيشنهادى داد، آن را بپذير و مبادا با چنين كسانى مخالفت ورزى كه راه نابودى خود را هموار ساخته‌اى!

نكته قابل توجه اين است كه «عاقل ناصح» در اينجا عنوان كلى دارد و فرد مراد نيست، به دليل ضمير جمع «و إياك و الخلاف عليهم» كه براساس آن در صورت مشاورت با انديشمندان بايد به آراى آنان ارج نهاده شود و مورد عمل قرار گيرد و لازمه آن پيروى از رأى اكثريّت قاطع است.

و لذا امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:

«المستبد برأيه، موقوف على مداحض الزّلل»[١].

هركه بر رأى خود پافشارى كند و به آراى ديگران بها ندهد، بر لبه پرتگاه لغزشگاهها قرار گرفته است. جالب آن‌كه «مداحض الزلل- لغزشگاهها» به صورت جمع آمده، يعنى: چنين كسى لغزشهاى فراوانى در پيش‌رو خواهد داشت.

و مولا امير مؤمنان عليه السّلام فرمود:

«لا رأى لمن انفرد برأيه»[٢] هركه خود رأى باشد، رأى او نادرست آيد.

٣- رسول اكرم صلّى اللّه عليه و اله فرمود:

«استرشدوا العاقل و لا تعصوه فتتدموا»[٣] با خردمندان به كنكاش بنشينيد و با آنان به مخالفت نورزيد كه پشيمانى در پى دارد.

و در حديث ديگر فرمود:

«مشاورة العاقل الناصح رشد و يمن، و توفيق من اللّه، فإذا أشار عليك الناصح العاقل، فإيّاك و الخلاف، فإنّ فى ذلك العطب»[٤].

مشورت با فرهيختگان فرزانه مايه پيشرفت و بركت و موفّقيّت است و همواره عنايت الهى را همراه دارد. پس هرگاه خردمندان خيرانديش،

[١] - بحار النوار ج ٧٢ ص ١٠٥.

[٢] همان ص ١٠٥ رقم ٣٩.

[٣] - بحار الانوار ج ٧٢ ص ١٠٥.

[٤] - همان ص ١٠٥ رقم ٣٩