در نهج البلاغة، واژه «والى» ١٨ بار، و «ولاة»- جمع والى- ١٥ بار، و «ولايت و ولايات» ٩ بار به كار رفته و در تمامى اين موارد، همان مفهوم امارت و حكومت سياسى مقصود است:

«فإنّ الوالى إذا اختلف هواه، منعه ذلك كثيرا من العدل»[١].

بدرستيكه حاكم، آن‌گاه كه در پى آرزوهاى گونه‌گون باشد، چه بسا كه از دادگرى باز ماند.

«و متى كنتم- يا معاوية- ساسة الرعيّة ولاة أمر الأمّة»[٢].

اى معاويه، شما از كى و كجا صلاح انديش مردم و حاكم بر سرنوشت امّت بوده‌ايد؟

«فليست تصلح الرعيه إلّا بصلاح الولاة، و لا تصلح الولاة إلّا الرعيّة»[٣].

ملّت هرگز شايسته نخواهد گرديد جز با شايستگى حاكمان و حاكمان نيز شايسته نخواهند شد مگر با درستكارى ملّت.

«اما بعد، فقد جعل اللّه سبحانه لي عليكم حقّا بولاية أمركم»[٤].

اما بعد، پس هر آينه خداى سبحان با سپردن حكومت بر شما به دست من حقى براى من برعهده شما نهاد.

«و اللّه ما كانت لي فى الخلافة رغبة و لا فى الولاية إربة»[٥].

به خدا سوگند مرا در خلافت، رغبتى و در حكومت، حاجتى نبوده است.

در فقه ابوابى در ارتباط با موضوع ولايت وجود دارد، از جمله:

باب‌ «ما ينبغى للوالى العمل به فى نفسه و مع الصحابه»، باب‌ «جواز قبول الهديّة من قبل الوالى الجائر»، باب‌ «تحريم الولاية من قبل الجائر»، باب‌ «الشراء مما يأخذه الوالى‌

[١] - نامه:( ٨٩).

[٢] - نامه:( ١٠).

[٣] - نامه:( ٢١٦).

[٤] - خطبه:( ٢١٦).

[٥] - خطبه:( ٢٥).