علاوه كه اين كار، بها دادن به جايگاه مردم و حركت در راستاى خواسته‌هاى مشروع امّت خواهد بود. و بدين‌سان مردم همواره خود را در حكومت سهيم مى‌دانند و حكومت مردمى به معناى درست كلمه نيز همين است و بس.

در اينجا اين نكته قابل يادآورى است كه عبارت ذيل آيه: «فاذا عزمت فتوكّل على اللّه إن اللّه يحبّ المتوكّلين» را برخى چنان تفسير مى‌كنند كه دستور مشاورت تنها براى دلجويى از مردم، يا آگاه شدن ولىّ امر است، ولى تصميم‌گيرى با خود او است و هرگونه صلاح بداند رفتار مى‌كند، همان‌گونه كه امروزه مرسوم است و بيشتر رؤساى جمهور، مشاوريتى دارند و تنها براى روشن شدن با آنان مشورت مى‌كنند، ولى رأى نهايى با خود آنها است و مسأله تنفيذ رأى اكثريّت مطرح نيست.

ولى خواهيم گفت كه اين تفسير، مخالف آيه‌ «و امرهم شورى بينهم» مى‌باشد و در مواردى مايه بى‌اعتبار نمودن آراى عمومى و وقع ننهادن به نظرات صاحب‌نظران مربوطه خواهد بود. درصورتى‌كه آيه فوق به مردم بها مى‌دهد و آراى آنان را ارج مى‌نهد. و أساسا تفسير ياد شده مخالف مفهوم «شور» در متعارف و عرف عقلا است كه معمولا پس از مشورت، رأى اكثريّت را مورد تنفيذ قرار مى‌دهند. و شرع نيز تشخيص اين‌گونه مفاهيم را به عرف واگذار كرده است.

بنابراين تفسير آيه چنين خواهد بود:

در موقع تنفيذ رأى اكثريّت- طبق معمول- هيچ‌گونه نگرانى به خود راه نده و اگر در واردى احتمال صواب را در خلاف رأى اكثريّت مى‌بينى، نگران نباش، زيرا اين دغدغه بر اثر سنگينى بار مسؤوليّت بر تو رخ داده، پس آسوده‌خاطر باش و بر خدا توكّل نما كه خداوند كارساز تو خواهد بود، زيرا طبق روال معمول رفتار كرده‌اى و به وظيفه محوّله درست عمل كرده‌اى و خداوند مددكار درست‌كاران است.

روايات در اين زمينه همين معنى را مى‌رساند.

مشورت با مردم در روايات‌

١- امام جعفر بن محمد صادق از پدرش امام محمد بن على باقر عليهم السّلام روايت مى‌كند كه فرمود:

«قيل لرسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله: ما الحزم؟ قال: مشاورة ذوى الرأى و اتّباعهم»[١].

[١] - بحار النوار( مؤسسه الوفاء بيروت) ج ٧٢ ص ١٠٠ محاسن برقى.