يكى ديگر از اصول نظام اسلامى كه عامل بازدارنده نيرومندى در برابر لغزش مسؤولين أمر محسوب مى‌شود و جلو هرگونه خطا و اشتباه را در اجراى سياسيتهاى اتخاذ شده مى‌گيرد، مسأله «نظارت همگانى» است. يكايك آحاد امّت مسؤوليّت نظارت را بر عهده دارند و مسأله «نصح الأئمة» يكى از فرائض اسلامى است.

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله در اين زمينه مى‌فرمايد:

«من أصبح و لم يهتمّ بأمور المسلمين فليس منهم»[١].

هركه روزانه درباره شؤون مسلمين اهتمام نورزد، از آنان شمرده نمى‌شود.

عبارت «من اصبح»، مفاد «روزانه» را مى‌رساند يعنى هرروز كه از خواب برمى‌خيزد، اوّلين چيزى كه بايد درباره آن بيانديشد، همانا امور جارى در رابطه با شؤون عامّه مسلمانان است.

و اين‌گونه اهميّت دادن به شؤون مسلمين، بايد عملكرد پيوسته و هميشگى هر فرد مسلمان باشد و عبارت «أمور المسلمين» تمامى شؤون مسلمانان را در رابطه با مصالح عامّه شامل مى‌شود كه از مهم‌ترين آنها جريانات سياسى، فرهنگى، اقتصادى هستند و هرچه ازاين قبيل بوده و از شؤون عامّه محسوب مى‌گردد، زيرا «شؤون» عام است و به- مسلمين كه كلمه جمع است- اضافه شده است. بنابراين مصالح همگانى مورد نظر است. پس هر مسلمانى بايد همواره در صحنه حاضر باشد و خود را در اداره شؤون امّت سهيم بداند و با چشمى باز و بينشى عميق، ناظر بر جريانات باشد.

در روايت ديگرى پيامبر صلّى اللّه عليه و اله مى‌گويد:

«ثلاث لا يغلّ عليها قلب أمرء مسلم: إخلاص العمل للّه. و النّصيحة لأئمة المسلمين.

و اللزوم لجماعتهم»[٢].

[١] - كافى شريف ج ٢ ص ١٦٣.

[٢] - بحار الانوار ج ٧٥ ص ٦٦ رقم ٥.