ولايت فقيه - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٩٧
از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله پرسيده شد: حزم (استوارى در تصميم) چيست؟
پيامبر فرمود: مشورت با صاحبنظران و پيروى كردن از نظرات ايشان است.
در اين گفتوشنود، دو نكته جالب وجود دارد:
نخست آنكه سه واژه از لحاظ مفهوم نزديك به يكديگر و قريب الأفق هستند:
عزم، جزم، حزم.
- عزم، مطلق قصد و تصميم است.
- جزم، قاطعيت در قصد و تصميمگيرى است.
- حزم، قاطعيت در تصميم گرفته شده براساس حكمت و انديشه درست است.
و در اينروايت از «حزم» سؤال شده كه تصميمگيرى حكمتآميز چگونه است؟
نكته دوم آنكه پيامبر در اينروايت علاوه بر آنكه راه كنكاش با انديشمندان مربوطه را پيشنهاد كرده، متابعت و پذيرفتن آراء صواب آنها را نيز توصيه فرموده است يعنى، حكمت عملى اقتضا مىكند كه تصميمگيرنده از رأى صاحبنظران پيروى كند، نه آنكه پس از مشورت، آنچه به نظر خودش رسيد، عمل كند و اين همانگونه كه خواهيم گفت، متابعت از رأى اكثريّت قاطع صاحبنظران است.
به همين جهت است كه حضرت امير عليه السّلام مىفرمايد:
«الخلاف يهدى الرأى»[١].
مخالفت با رأى اكثريّت، مايه تباهى رأى تصميمگيرنده است.
و در جاى ديگر مىفرمايد:
«من استبد يرأيه هلك»[٢].
هر كه رأى خود را بپسندد و به آراى ديگران بها ندهد، راه نابودى را در پيش گرفته است.
٢- پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود:
«الحزم، أن تستشير ذا الرأى و تطيع أمره، و قال: إذا أشار عليك العاقل الناصح فاقبل، و إياك و الخلاف عليهم، فإنّ فيه الهلاك»[٣].
[١] - بحار الانوار ج ٧٢ ص ١٠٥ از نهج البلاغة.
[٢] - همان ص ١٠٤.
[٣] - بحار الانوار ص ١٠٥ رقم ٤١.