بدون شك، شخصيّت سياسى او در اين آيه مورد خطاب قرار گرفته است، زيرا مقصود از «امر» امور شخصى وى نيست و نيز در امر رسالت و شريعت با كسى مشورت نمى‌كند، بلكه تنها امر زعامت است كه زمينه مشورت دارد و از همين‌رو تمامى مسؤولين سياسى و رهبران امّت مورد خطاب قرار گرفته‌اند و اين دستور به پيامبر اكرم اختصاص ندارد.

دوم: ضمير «هم» اشاره به كيست؟

بدون ترديد مرجع اين ضمير امّت‌اند، به دليل صدر آيه:

«فيما رحمة من اللّه لنت لهم و لو كنت فظّا غليظ القلب لا تفضّوا من حولك فاعف عنهم و استغفر لهم و شاورهم فى الأمر ...»

كه مدارا كردن با مردم و در همين راستا طرف مشورت قرار دادن آنان را دستور مى‌دهد.

البته چگونگى مشاورت با مردم در برنامه‌هاى سياسى به موضوع مورد مشورت بستگى دارد و به اقتضاى هر موضوع يا به رأى عمومى گذاشته مى‌شود، يا با نخبگان و نمايندگان مردم در ميان نهاده مى‌شود، كه شرح آن خواهد آمد.

سوم: همان‌گونه كه روشن شد، مقصود از «امر» شؤون سياسى و ادارى كشور و امّت است، زيرا در امور شخصى، مشاورت با عامّه مردم مفهومى ندارد و در امر نبوّت نيز پيامبر تنها با وحى در ارتباط است و جائى براى مشورت در امور مربوط به پيامبرى نيست.

در نتيجه تمامى مسؤولين امر و دست‌اندركاران سياسى و ادارى در نظام اسلامى شرعا موظّفند تا در تمامى شؤون سياسى- ادارى، در كنار مردم باشند و آنان را كاملا در جريان بگذارند و همواره رأى اعتماد مردم را پشتوانه اقدامات خود قرار دهند. و اين خود، مجال دادن به مردم است تا پيوسته در صحنه سياست حضور فعّال داشته باشند.

[١] - سوره احزاب ٣٣: ٦.