«إعلم أن البيعة هى العهد على الطاعة، كأنّ المبايع يعاهد أميره على أنّه يسلّم له النظر فى أمر نفسه و امور المسلمين، لا ينازعه فى شيئ من ذلك، و يطيعه فيما يكلّفه به من الأمر على المنشّط و المكره، و كانوا إذا بايعوا الأمير و عقدوا عهده، جعلوا أيديهم فى يده تأكيدا للعهد، فأشبه ذلك فعل البايع و المشترى قسمّى بيعة، مصدر باع، و صارت البيعة مصافحة بالأيدى. هذا مدلولها فى عرف اللغة و معهود الشرع. و هو المراد فى الحديث فى بيعة النبى صلّى اللّه عليه و اله ليلة العقبة و عند الشجرة و حيثما ورد هذا اللفظ»[١].

بيعت، پيمان بر فرمانبردارى است. مانند آن است كه بيعت‌كننده نسبت به أمير (سركرده) خود تعهّد مى‌دهد، تا مصلحت‌انديشى درباره خود و شؤون مسلمين را، به او واگذارد و با او درگير نشود و در آنچه فرمان مى‌دهد، فرمان ببرد، چه خوش آيند باشد يا ناخوش‌آيند. و موقع بيعت، دست خود را در دست امير مى‌گذاردند، مانند فروشنده و خريدار، ازاين‌رو اين‌گونه پيمان را بيعت ناميدند كه همانند معامله بيع انجام مى‌گيرد. همچنين مفهوم بيعت، در عرف لغت و شرع و نيز در مواردى كه با پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله بيعت انجام گرفته همين‌گونه است.

راغب اصفهانى گويد:

«و بايع السلطان: إذا تضمّن بذل الطّاعة له بما رضخ له. و يقول لذلك: بيعة و مبايعة. و قوله- عز و جل- «فاستبشروا ببيعكم الذى بايعتم به»[٢] إشارة إلى بيعة الرضوان»[٣].

با سلطان بيعت نمود، يعنى تعهّد كرد كه اطاعت خود را مبذول دارد و نسبت به فرامين او خاضع باشد.

لذا بيعت در آن عهد، براى تأكيد بر وفادارى، و فراهم ساختن امكانات بوده است. و همانگونه كه در امر رسالت دخالتى نداشته، در امر زعامت پيامبر نيز

[١] - سوره توبه ٩: ١١١.

[٢] - مقدمه ابن خلدون باب ٣ فصل ٢٩ ص ٢٠٩.

[٣] - مفردات راغب اصفهانى: ماده بيع.