خلاصه آن‌كه امامت و زعامت سياسى در عهد رسالت، به اتفاق آراى همه اهل اسلام، با انتخاب مردم نبوده و بيعت تنها يك وظيفه و تكليف بوده تا امكانات ولىّ امر را فراهم سازند. و زعامت سياسى پيامبر صلّى اللّه عليه و اله از مقام نبوّت او برخاسته بود، او آورنده شريعت بود و خود بايد ضامن اجراى آن مى‌بود.

و در دوران پس از وى كه مسأله خلافت مطرح مى‌باشد، شيعه همچنان تا پايان عصر حضور، امامت را با نص مى‌داند و بيعت را يك وظيفه مى‌شناسد، ولى در عصر غيبت، نقش بيعت را نقش تشخيص و انتخاب اصلح در سايه رهنمود شرع مى‌داند كه اين نقش را اهل سنت نيز، از همان روز پايان عهد رسالت، براى بيعت و انتخاب اصلح قائل‌اند.

به هر تقدير، مسأله رابطه دين و سياست، يك اصل حاكم بر نظام اسلامى به‌شمار مى‌رود.