شرع، در تنظيم حيات اجتماعى، يك سرى اصول و قواعد كلى- كه پايه‌هاى ضمانت عدل اجتماعى است- ارائه مى‌دهد. ولى نحوه تنظيم آن را به عرف عقلا واگذار مى‌كند، تا آنچه متعارف عقلاى جهان است و مورد پسند آنان قرار گرفته، و با مبانى شرع منافات نداشته باشد، بكار گيرند.

«فبشّر عباد الذين يستمعون القول فيتّبعون أحسنه»[١].

نويد ده بندگان صالح ما را، كه پيوسته به دنبال شيوه‌هاى نيك بوده، و بهترين را بر مى‌گزينند.

لذا پى‌جور شدن تا شيوه‌هاى خردپسند را به دست آوردن، و بهترين آنها را- كه با مبانى عقيدتى و مقوّمات ملّى منافات نداشته باشد- برگزيدن، اين انتخاب است نه تقليد، و اين شيوه پسنديده شايستگان است.

گسترش و پيشرفت جوامع بشرى، همگام با رشد و تكامل عقل انسانها است. و اسلام نه تنها جلوى پيشرفت و رشد عقل را نگرفته، بلكه در تكامل و فزونى آن كوشيده است. و اساسا عقل را مايه تكامل و رشد انسانى مى‌داند. ولى همواره او را از رهنمودهاى شرع بى‌نياز نمى‌داند. زيرا انسان در هر حال اسير خواسته‌هايى است كه احيانا او را از مرتبه عالى انسانيت سقوط مى‌دهد. و اين شرع است كه به كمك عقل شتافته، او را از سقوط نگاه مى‌دارد.

ازاين‌رو، طرح شعار استقلال عقل، و بى‌نيازى او از رهنمود شرع، شعار گمراه كننده است.

[١] - سوره زمر ٣٩: ١٧.