و اين مى‌رساند كه بيشتر مردم زمانه، شناخت ندارند، حقيقت را خوشايند نداشته، از حقّ روى گردانند. و چگونه ممكن است به آراى چنين مردمى، بها داده شود، يا از آن پيروى گردد؟!

به گفته برخى نويسندگان، امروزه پاره‌اى از آزادى‌ستيزان، جفاكارانه (و گاه مزوّرانه) بدين آيات توسل مى‌جويند، تا حقوق اكثريّت را پايمال كنند، و مشاركت سياسى مردم در سرنوشتشان را بى‌منطق و ناروا جلوه دهند. بدين بهانه كه اكثريّت نه عقل دارند و نه شعور. و لذا چوپانى را بايد بر آنان گماشت، تا آنان را گله‌بانى كند!

حقيقتا چنين تفيرى، جز جفا كردن در حق اين آيات نيست. بايد به همه آياتى كه چنين تعابيرى دارند، مراجعه شود تا معلوم گردد كه همه آن‌ها به موارد ويژه‌اى نظر دارند، و از گروه يا نكته خاصى سخن مى‌گويند. و به هيچ‌وجه تعميم نداشته و به كلّ جامعه عربى، و از آن بالاتر به كلّ جامعه بشريّت، و براى هميشه، تعلق نمى‌يابند.

و به اصطلاح، از قضاياى خارجيّه كه جنبه خاصّ دارند شمرده مى‌شوند، و نبايستى آن را از قضاياى حقيقيّه كه جنبه عام و شمولى دارند- به‌شمار آورد.

در قرآن، بسيارى از تعابير، گرچه به‌صورت كلّى آمده، ولى به موارد خاصّ نظر دارد، و نبايستى از آن، كليّت فهميد[١] و اين‌گونه قضايا، همانند قضاياى شخصيّه است، كه به شخص خاص تعلّق داشته‌[٢]، و هيچ‌گونه تعميم در آن، راه ندارد.

مثلا به اين آيه توجه كنيد:

«و لكنّ الذين كفروا يفترون على اللّه الكذب و أكثرهم لا يعقلون»[٣].

[١] - مانند\i« الأعراب أشدّ كفرا و نفاقا و أجدر أن لا يعلموا حدود ما أنزل اللّه على رسوله»\E( توبه ٩: ٩٧). اشاره به گروه خاصى است، به دليل‌\i« و ممّن حولكم من الأعراب منافقون و من أهل المدينة مردوا على النفاق له تعلمهم نحن نعلمهم سنعذّبهم مرّتين ثم يردّون الى عذاب عظيم»\E( توبه: ١٠١) و دليل بر عدم تعميم آيه ديگر است:\i« و من الأعراب من يؤمن باللّه و اليوم الآخر و يتخذ ما ينفق قربات عند اللّه و صلوات الرسول. ألا إنها قربة لهم سيد خلهم اللّه فى رحمته إنّ اللّه غفور رحيم»\E( توبه: ٩٩).

علّامه طباطبائى در ذيل آيه ٦ سوره بقره، و نيز در تفسير سوره كافرون، به اين مطلب تصريح دارند.( ج ١ ص ٥٠ و ج ٢٠ ص ٥٢٦).

[٢] - مانند\i« تبّت يدا ابى لهب»\E

[٣] - مائده ٥: ١٠٣.