ولايت فقيه - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠١

«من لم يستشر يندم»[١].

هركه مشورت نكند پشيمان خواهد گرديد.

امام موسى بن جعفر عليهم السّلام مى‌فرمايد:

«من استشار لم يعدم عند الصواب مادحا، و عند الخطاء عاذرا»[٢].

هركه با مشورت كارها را انجام دهد، اگر درست درآيد. كار او ستوده خواهد بود و اگر نادرست آيد، مورد نكوهش قرار نخواهد گرفت و معذور خواهد بود.

در همين رابطه مولا امير مؤمنان عليه السّلام درباره مواردى كه نص شرعى درباره آن نرسيده باشد، از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌پرسد:

«يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله أرأيت اذا نزل بنا أمر ليس فيه كتاب و لا سنّة منك، ما نعمل به؟

پيامبر در جواب مى‌فرمايد:

«اجعلوه شورى بين المؤمنين. و لا تقصرونه بأمر خاصّة»[٣].

آن را با مشورت انجام دهيد. سپس اضافه مى‌فرمايد: مشورت را در همه موارد بكار بريد. يعنى: همه كارهاى مسلمين بايد با شور انجام گيرد.

خلاصه آن‌كه روايات درباره دستور مشورت فراوان است و در درجه اول، مسؤولان امّت را شامل مى‌گردد كه در تمامى كارها با فرزانگان خبرانديش و كارشناسان كارآزموده همواره به شور بنشينند و هرگز مسؤولان دولت در حكومت اسلامى، ازاين قاعده مستثنى نيستند.

روش مشورت‌

شارع مقدس، تنها دستور مشورت داده تا جامعه اسلامى در تمامى ابعاد زندگى و از همه مهمتر در شؤون سياسى با شور و كنكاش به تصميم‌گيرى بپردازند، ولى اين‌كه طريقه شورى چگونه است، به خود مردم واگذار شده، تا آن را مطابق شيوه خردمندان و معمول و متعارف جهانيان كه اصطلاحا «سيره عقلائيّه» گفته مى‌شود، انجام دهند.

[١] بحار الانوار ج ٧٢ ص ١٠٤ رقم ٣٥ از تفسير عياشى.

[٢] - همان رقم ٣٧ از الدرة الباهرة.

[٣] - تفسير فرات بن ابراهيم كوفى ص ٦١٥.