جاهل به حكم نماز مسافر، دانستى، (١) زيرا شكسته خواندن نماز مثل روزه نگرفتن است و روزه گرفتن مانند نماز را تمام خواندن است. پس هر چه درباره نماز گفتيم، اينجا هم جريان دارد، بنابراين هر كسى نمازش را بايد تمام بخواند مثل چار وادار و كسى كه به سفر معصيت رفته و كسى كه در جايى قصد اقامه نموده و كسى كه سى روز در محلّى بماند و تمام سى روز را در رفتن و ماندن مردد باشد و غير اينان بايد روزه بگيرند. البته (نماز و روزه مسافر در چند جا با هم تفاوت دارند) در مسافرتى كه به قصد شكار كردن براى تجارت رفته، بايد روزه‌اش را افطار كند و نماز را احتياطا جمع بخواند و كسى كه فراموش كرده، مسافر است و روزه گرفته، اگر بعد از وقت يادش بيايد، بايد قضاى اين روز را بگيرد بر خلاف نماز (كه اگر نماز را تمام خوانده، قضا ندارد) همانگونه كه گذشت، و در اماكن اربعه [٣] بايد افطار كند ولى نماز را مخيّر است كه قصر بخواند يا تمام، و اگر بعد از ظهر مسافرت كند، بايد روزه‌اش را گرفته ادامه دهد ولى نماز را بايد شكسته بخواند و اگر مسافر بعد از ظهر به وطن برسد، بايد روزه را افطار كند ولى اگر نماز را نخوانده باشد، بايد تمام بخواند.

و قبلا در كتاب صلاة گفته شد كه معيار در شكسته شدن نماز اين است كه مسافر به حدّ ترخّص برسد، همچنين معيار در افطار روزه نيز همان است پس قبل از رسيدن به آن حدّ حقّ افطار كردن ندارد، بلكه اگر افطار كند، بنابر احتياط (واجب) هم قضا و هم كفّاره بر او واجب است.

(٢)

مسأله ٦- بنابر قول صحيح‌تر، مسافرت در ماه رمضان از روى اختيار هر چند براى فرار از روزه باشد جايز است‌

، ليكن قبل از آنكه بيست و سه روز از ماه رمضان بگذرد كراهت دارد، مگر آنكه سفر حج يا عمره باشد، يا به خاطر مالى كه مى‌ترسد، تلف شود يا برادرى كه مى‌ترسد به هلاكت برسد سفر كند، امّا در روزه واجب معيّن غير از ماه رمضان، احتياط (واجب) آن است كه به اختيار خود مسافرت نكند كما اينكه در مسافرت باشد احتياط (واجب) آنست در صورت امكان براى انجام آن قصد اقامه كند. اگر چه در نذر معيّن، بنابر اقوا مسافرت جايز است و اگر مسافر باشد قصد اقامه واجب نيست.

(٣)

مسأله ٧- براى مسافر و كسان ديگرى كه جايز است، روزه بخورند، پر كردن شكم را از خوردنى و نوشيدنى مكروه است‌

و همچنين جماع كردن در روز بلكه احتياط ترك آن است، اگر چه بنابر اقوا جايز است.

(٤)

مسأله ٨- براى چند نفر روزه خوردن در ماه رمضان جايز است:

پيرمرد و پيرزن اگر روزه براى آنان ممكن نباشد يا مشقّت داشته باشد. و كسى كه مرض عطاش دارد كه زياد تشنه مى‌شود، چه اصلا نتواند خوددارى كند و يا براى او دشوار باشد. و زنى كه نزديك زائيدن او است و روزه براى خود او و يا براى فرزندش ضرر دارد. و زنى كه بچّه شير مى‌دهد و شير او كم است، اگر روزه به او يا بچّه‌اش (كه شير مى‌دهد) ضرر برساند. پس تمامى اين افراد روزه نمى‌گيرند، و بر هر يك از آنها واجب است به جاى هر روز يك مد