، چنانچه اين شك قبل از داخل شدن در غير آن، كه بايد آن را بعد از آن چيز مشكوك انجام داد، باشد، واجب است آن چيز مشكوك را بياورد، مانند اين كه در تكبيرة الاحرام قبل از آن كه در قرائت، حتّى در «اعوذ باللّه من الشّيطان الرّجيم» داخل شود، شك نمايد، يا در خواندن سوره حمد قبل از آنكه وارد خواندن سوره شود، (شك كند) يا در قرائت سوره قبل از آنكه شروع به رفتن ركوع نمايد، (شك كند) يا در بجا آوردن ركوع قبل از خم شدن براى سجده، (شك نمايد) يا در سجده قبل از ايستادن يا قبل از داخل شدن در تشهّد (شك كند) و چنانچه اين شك بعد از دخول در كارى باشد كه بايد پس از آن مشكوك، انجام بگيرد، هر چند آن كار بعدى مستحبّ باشد، در اين صورت به شك اعتنا نمى‌نمايد و بنا مى‌گذارد كه آن را انجام داده است، بدون آن كه فرقى بين دو ركعت اول نماز و دو ركعت آخر نماز باشد.

بنابراين كسى به شك در خواندن فاتحه در حالى كه به قرائت سوره شروع كرده، اعتنا نمى‌كند و به شك در خواندن سوره در حالى كه به قنوت مشغول شده است، اهميّت نمى‌دهد و به شك در ركوع يا سر برداشتن از آن در حالى كه مشغول رفتن به طرف سجده است (اعتناء نمى‌كند) و به شك در انجام سجده در حالى كه ايستاده يا مشغول تشهد است، (اعتنا نمى‌نمايد) و به شك در تشهد در حالى كه ايستاده است بلكه و در حالى كه شروع به ايستادن نموده است بنابر اقوا (اعتناء نمى‌كند)، ولى اگر در حال برخاستن براى قيام در انجام سجده شك كند، بايد سجده را بجا آورد.

(٣)

مسأله ٢- در بناء گذاشتن بر انجام مشكوك [فرقى بين جزءهاى مستقل و غير مستقل نيست‌]

و اعتناء نكردن به شك بعد از آنكه در غير داخل شد فرقى نيست كه آن غير از جزءهاى مستقل باشد، مانند مثالهاى گذشته (مثلا سوره نسبت به حمد) و يا از جزءهاى غير مستقل، مثل اين كه نسبت به خواندن اوّل سوره، وقتى كه در آخر سوره است، شك كند، يا نسبت به اوّل آيه، وقتى كه در آخر آيه است بلكه نسبت به اوّل كلمه، وقتى كه در آخر كلمه است شك نمايد، (كه در همه اين موارد به شك خود اعتنا نمى‌كند) اگر چه احتياط آن است كه (در موارد غير مستقل) آن مشكوك را به قصد «قربة الى اللّه» (بدون آن كه جزئيّت حتميه آن را قصد نمايد) بجا آورد.

(٤)

مسأله ٣- اگر در اين كه آنچه را كه انجام داده، صحيح بوده است يا فاسد، شك نمايد

- نه آن كه در اصل انجام آن شك داشته باشد- به شك خود اعتنا نمى‌كند، اگر چه در محل آن باشد، هر چند در اين صورت احتياط به اين ترتيب كه قرائت و ذكر (مشكوك الصحة) را به قصد «قربة الى اللّه» اعاده نمايد و در مورد ركن (مشكوك الصحة) احتياط را به اين ترتيب كه نماز را تمام كند و سپس آن را اعاده نمايد مطلوب است.

(٥)

مسأله ٤- اگر شك در سلام نماز كند بعد از آن كه داخل چيزى شود كه بر فراغ نماز مترتب است‌

، مثل تعقيب و مانند آن يا در بعضى از كارهائى كه منافات با نماز دارد و مانند اينها از امورى كه نمازگزار جز بعد از فراغ از نماز به‌