بنابراين كسى كه غير از يخ چيز ديگرى از نامبرده‌ها (چيزهائى كه به آن تيمم مى‌شد) را نيابد، و حد اقل شستن با يخ هم ممكن نباشد يا آنكه حرجى باشد، چنين شخصى فاقد هر دو طهور- خاك و آب- است، و بنابر اقوا اداء نماز ساقط است و بنابر احتياط واجب بايد قضا نمايد، و احتياط بيشتر (مستحب) آنست كه نماز را (بدون وضو و تيمم- هم) اداء نمايد بلكه احتياط در اينجا آنست كه يخ را بر اعضاى وضو ماليده، و نيز بر آن تيمم نمايد. و نماز را در وقت سپس قضاء آن را بعد از وقت، وقتى كه توانست بخواند.

(٢)

مسأله ٨- تيمم بر ماسه و همچنين بر شوره‌زار مكروه است‌

بلكه تيمم بر بعضى از اقسام شوره‌زار كه به آن زمين گفته نمى‌شود، جايز نيست. و مستحب است بعد از زدن دست بر زمين، دستها را بتكاند، و همچنين مستحب است بر بلنديهاى زمين تيمم نمايد بلكه مكروه است بر قسمت‌هاى گود و پايين زمين تيمم نمايد.

(٣)

كيفيت تيمم‌

(٤)

مسأله ١- كيفيت تيمم، در حال اختيار

، آنست كه كف دو دست خود را با هم يكباره بر زمين بزند سپس پيشانى و هر دو جبين را با هر دو دست، با هم، مسح نمايد بطورى كه از رستنگاه مو تا طرف بالاى بينى و تا ابروها را در بر بگيرد، و احتياط واجب آنست كه ابروها را هم مسح نمايد، سپس تمام پشت دست راست را، از مچ تا نوك انگشتان با كف دست چپ مسح نمايد و همچنين تمام پشت دست چپ را با كف دست راست، مسح كند. و لابلاى انگشت‌ها جزء پشت دست محسوب نمى‌شود زيرا منظور از پشت دست جايى است كه ظاهر بشره دست به آن برسد، بلكه در مسح، دقت كارى معتبر نيست. و بنابر احتياط مستحب نهادن دستها بر زمين بطورى كه صدق زدن بر آن نكند كفايت نمى‌كند، گرچه كافى بودن آن خالى از قوّت نيست و همچنين زدن يك دست و يا زدن هر دو، بطورى كه يكى پس از ديگرى باشد، و يا زدن پشت آنها بر زمين كفايت نمى‌كند.

و زدن قسمتى از كف دست، بطورى كه عرفا صدق زدن تمام كف دست بر زمين نكند كافى نيست، و همچنين مسح پيشانى با يكى از آنها يا هر دوى آنها، ليكن بطورى كه يكى پس از ديگرى باشد كافى نيست.

و در مسح صورت، مسح همه پيشانى و دو طرف آن (دو جبين) با همه كف دستها بطور متعارف، به اينكه قسمت راست آن با دست راست و قسمت چپ آن با دست چپ مسح شود، كفايت مى‌كند، و در مسح دو دست، گذاشتن درازاى كف هر دست بر پهناى پشت‌