[به عهده مى‌گيرد] و اما در ركعت دوّم و سوّم مانند كسى است كه فرادا نماز مى‌خواند، اگر چه امام در اين دو ركعت [آخر هم‌] سوره حمد را بخواند و مأموم صداى او را بشنود. البّته بر احتياطى كه در اوّل باب ذكر شد، محافظت نمايد و اگر به ركعت اوّل و دوّم نماز جماعت نرسيد، خواندن قرائت در آنها بر مأموم واجب است، زيرا آن دو، دو ركعت اول نمازش مى‌باشد و اگر امام (در ركوع) مهلت به او نداد كه قرائتش را تمام كند، به خواندن حمد اكتفا كند و سوره را نخواند و در ركوع به او ملحق شود و اگر بازهم به او مهلت نداد تا حمد را بخواند بنابر اقوا جايز است كه قرائت را تمام كند و در سجده به او ملحق شود شايد به احتياط هم نزديكتر باشد- اگر چه قصد فرادا نمودن بر او جايز است.

(٢)

مسأله ٦- اگر در ركعت دوّم اقتدا كند، امام قرائت او را در اين ركعت تحمّل مى‌كند

و مأموم در قنوت و تشهّد از امام تبعيّت مى‌كند و احتياط آن است كه در موقع تشهّد خواندن امام، به حالت تجافى بنشيند، سپس بعد از آن كه براى ركعت دوّم مى‌ايستد، واجب است در آن ركعت، قرائت بخواند زيرا آن ركعت، ركعت سوم امام مى‌شود، چه امام در ركعت سوّم حمد بخواند يا تسبيحات.

(٣)

مسأله ٧- در جايى كه واجب است مأموم پشت سر امام قرائت بخواند

، مثل آن كه امام يك ركعت يا دو ركعت را قبل از مأموم خوانده باشد و يا در جايى كه قرائت مأموم مستحبّ است- مثل اين كه در ركعت اول و دوّم نماز جهرى- در صورتى كه صداى امام را نشنود، (در اين گونه موارد) واجب است كه قرائت را آهسته بخواند، اگر چه نماز جهرى باشد.

(٤)

مسأله ٨- اگر در ركعت دوّم و سوّم به امام برسد

و قبل از ركوع به او اقتدا كند، واجب است قرائت را بخواند و اگر امام به او مهلت ندهد، سوره را نخواند و اگر بداند كه قبل از ركوع به او اقتدا كند، به او مهلت خواندن سوره حمد را نمى‌هد، احتياط آن است كه به او اقتدا نكند تا به ركوع رود و [وقتى كه به ركوع رفت،] تكبيرة الاحرام را بگويد و با او ركوع نمايد و در اين صورت قرائت بر او واجب نيست.

(٥)

مسأله ٩- متابعت مأموم از امام در افعال نماز واجب است‌

؛ به اين معنى، كه در آنها نه بر امام مقدّم شود و نه آن كه از او زياد عقب بيفتد و امّا متابعت در اقوال جز در تكبيرة الاحرام واجب نيست، زيرا در تكبيرة الاحرام واجب است كه نه بر امام مقدّم شود و نه آن كه همزمان با او بگويد و احتياط آن است كه قبل از تمام كردن تكبيرة الاحرام امام، شروع به گفتن آن ننمايد و در آنچه ذكر شد، فرقى بين اقوالى كه بشنود يا نشنود، نيست، اگر چه متابعت از امام در قول مسموع و خصوصا در سلام گفتن، موافق احتياط است و اگر متابعت واجب را ترك كند، گناه كرده است، و لكن نماز و جماعتش صحيح است، مگر در حالى كه امام به قرائت‌