از غسل و ديگرى بدل از وضو، و اگر آبى داشت كه فقط براى خصوص يكى از آن دو (غسل، وضو) قابل استفاده است. بايد در همان مصرف نموده و بدل از ديگرى تيمم كند و اما اگر آبى داشته باشد كه فقط براى يكى از آنها كفايت مى‌كند ولى مصرف آن براى هر يك از آنها ممكن است. بنابر احتياط واجب- بلكه خالى از وجه نيست- بايد در غسل مصرف نموده و بدل از وضو تيمم نمايد و (اما) در حدث جنابت يك تيمم كفايت مى‌كند.

(١)

مسأله ٤- اگر چند سبب مختلف حدث اكبر جمع شود

، كفايت يك تيمم از همه آنها مورد اشكال است، پس احتياط واجب آنست كه براى هر يك از آنها يك تيمم نمايد بنابراين اگر مثلا هم غسل جنابت و هم غسل مس ميت به گردنش باشد بايد دو تيمم كند.

(٢)

مسأله ٥- تيمم بدل از وضو به وسيله حدث اصغر و اكبر باطل مى‌شود.

كما اينكه تيمم بدل از غسل به وسيله موجبات غسل باطل مى‌شود. و آيا تيمم بدل از غسل بوسيله مبطلات وضو باطل مى‌شود كه به حالت قبل از تيمم برگردد؟ بنابراين جنبى كه تيمم كرده در صورتى كه حدث اصغر از او سر زند بايد تيمم را اعاده كند، و زن حائض مثلا اگر حدثى از او سر زند تيممش باطل مى‌شود. يا آنكه چنين نيست بلكه حدث اصغر فقط موجب وضو يا تيمم بدل از وضو است تا آنكه آب پيدا كند يا از استعمال آن براى غسل، متمكن گردد، كه در اين صورت تيممى كه بدل از غسل است باطل مى‌شود. (آيا آن چنان است يا اين چنين؟) دو قول است كه اولى مشهورتر است، و دومى اقوا است مخصوصا در غير جنب، بنابراين اگر جنب بعد از تيمم بدل از غسل، حدثى از او سر زند مانند كسى است كه بعد از غسل، محدث شود كه فقط احتياج به وضو يا تيمم بدل از وضو دارد و (همچنين) زن حائض اگر بعد از تيممش، محدث شود مانند آنست كه بعد از وضو و غسل حدثى از او سر زده باشد كه فقط تيمم بدل از وضويش باطل مى‌شود. ولى احتياط مستحب (در مورد بحث) آنست كه شخصى كه مى‌تواند وضو بگيرد بين وضو و تيمم بدل از غسل را جمع نمايد. و كسى كه نمى‌تواند وضو بگيرد، در صورتى كه جنب باشد، يك تيمم به قصد ما فى الذمه- كه مردد است بين اينكه بدل از غسل يا وضو باشد- بنمايد و اما غير جنب، احتياطا دو تيمم نمايد: يكى بدل از وضو و ديگرى بدل از غسل.

(٣)

مسأله ٦- اگر قبل از نماز، آب پيدا شود و شرعا و عقلا بتواند از آن استفاده كند

، يا عذرش برطرف شود، تيممش باطل مى‌شود و نماز با آن صحيح نيست اگر چه مجددا فاقد آب شود و يا عذرش برگردد. بنابراين واجب است، مجددا تيمم كند، بلى اگر زمان داشتن آب يا برطرف شدن عذر به اندازه گرفتن وضو يا غسل نباشد، بعيد نيست كه تيمم باطل نشود هر چند احتياط مستحب آنست كه در هر حال مجددا تيمم نمايد. و همچنين اگر پيدا