(٢) اين شرائط علاوه بر آنچه كه گذشت، چند چيز است: (٣) (اوّل)- بين مأموم و امام يا بين بعضى از مأمومين و بعضى ديگر كه واسطه اتّصال به امام مى‌باشند، حائلى كه مانع ديدن است، وجود نداشته باشد، اين در صورتى است كه مأموم مرد باشد، ولى اگر زن به مرد اقتدا كند، وجود حائل بين او و امام يا بين او و مأمومين مرد، مانع ندارد، ولى وجود حائل بين مأموم زن و زنهاى مأموم ديگر كه واسطه اتّصال به امام هستند و همچنين بين او (زن) و بين امام، اگر زن باشد- بر فرض مشروع بودن امام جماعت شدن زن- محلّ اشكال است.

(٤) (دوم)- جايى كه امام ايستاده بالاتر از جاى مأمومين نباشد، ولى اگر جاى امام مختصرى از جاى مأمومين بالاتر باشد، اشكال ندارد و احتياط اين است كه به مقدارى كه عرفا- و لو با مسامحه- نگويند: جاى امام بلندتر است، اكتفا شود. ولى بالاتر بودن جاى مأموم از جاى امام هر چند خيلى بالاتر باشد؛ مثل پشت بام دكان و خانه، مانعى ندارد، امّا نه آن كه متعارف نباشد، مثل ساختمانهاى بلندى كه در زمان ما معمول است كه بنابر احتياط نبايد جاى مأموم اين مقدار از جاى امام بلندتر باشد.

(٥) (سوم)- بين مأموم و امام يا صف جلوتر از او فاصله‌اى كه زيادتر از معمول است، نباشد، و احتياط آن است كه بين جاى سجده مأموم و جاى ايستادن امام يا بين سجده كسى كه عقب ايستاده است و جاى ايستادن كسى كه (در صف) جلو قرار گرفته، بيشتر از يك قدم معمولى، فاصله نباشد و احتياط بيشتر از آن اين است كه جاى سجده شخصى كه عقب ايستاده بدون فاصله پشت پاى جلوترى قرار بگيرد.

(٦) (چهارم)- جاى ايستادن مأموم جلوتر از محل ايستادن امام نباشد و احتياط آن است كه- هر چند مختصرى- از امام عقب‌تر بايستد و چنانكه جاى مأموم جلوتر نباشد، ولى بجهت بلندى قدّش، در ركوع و سجده از امام جلوتر قرار بگيرد، ضررى نمى‌رساند، اگر چه احتياط آن است كه در تمام حالات نماز، جلوتر نبوده، مخصوصا در موقع نشستن زانوهايش جلوتر از امام نباشد.

(٧)

مسأله ١- تاريكى و غبارى كه مانع ديد هستند، حائل حساب نمى‌شوند

و همچنين نهر