گردن را بكشد، و آرنج دستها را مانند دو بال قرار دهد و زن دستهايش را روى رانهاى بالاى زانوها بگذارد و (همچنين مستحب است) تسبيح بزرگتر را انتخاب كند، و آن را سه يا پنج يا هفت مرتبه بلكه بيشتر تكرار كند، و دستها را وقتى كه از ركوع برمى‌خيزد بلند كند، و پس از آنكه راست ايستاد بگويد: «سمع اللّه لمن حمده» و براى رفتن به سجده تكبير بگويد، و دستها را هنگام تكبير گفتن بالا آورد، و مكروه است كه در حال ركوع سرش را پايين اندازد، و يا دستهايش را به پهلوهايش بچسباند و يا آنكه دستهايش را ميان زانوهايش قرار دهد.

(١)

سجده‌

[سجده واجب‌]

(٢)

مسأله ١- در هر ركعت، دو سجده واجب است‌

، و اين دو سجده با هم ركن مى‌باشند كه نماز با زياد كردن دو سجده با هم در يك ركعت باطل مى‌شود، و كم كردن هر دو سجده نيز چنين است (كه اگر هر دو سجده را در يك ركعت ترك كند نماز باطل مى‌شود) خواه (اين زياد كردن و كم كردن) عمدى باشد و خواه سهوى بنابراين اگر سهوا يك سجده را اضافه يا كم كند، نماز باطل نمى‌شود.

و لازم است براى سجده، خم شده و طورى پيشانى را (بر زمين) بگذارد كه عرفا بگويند: سجده كرده است و همين خم شدن و نهادن پيشانى (بر زمين) ميزان ركن و معيار زياد كردن عمدى و سهوى است.

و در سجده چيزهاى ديگرى لازم است، كه در ركن بودنش دخالتى ندارند: از آن جمله- سجده كردن روى شش عضو (كه بايد روى زمين گذاشته شود) دو كف دست، و دو زانوها، و دو انگشت بزرگ پاها، و بايد باطن كفها به زمين برسد، و احتياط واجب آنست كه دستها طورى بر زمين نهاده شود كه عرفا بگويند تمام كف دستها روى زمين نهاده شده است و اين در حال اختيار است.

اما در صورت اضطرار، همين كه گفته شود مقدارى از كف دستها به زمين نهاده شده، كفايت مى‌كند و اگر فقط بر جمع نمودن انگشتان به سمت كف دست [مثلا به صورت مشت‌] و سجده نمودن روى آنها قدرت داشته باشد، به همان اكتفا مى‌كند و اگر بر اين مقدار هم توانايى نداشت (گذاشتن پشت دست (روى زمين) كافى است و چنانچه اين هم به جهت بريدگى و مانند آن، ممكن نبود، به سراغ هر چه كه به كف دست نزديكتر است (مثلا مچ دست) مى‌رود و آن را روى زمين مى‌گذارد. و امّا زانوها، واجب است طورى باشد كه بگويند بر روى قسمت نمايان (و جلو) زانوها سجده نموده است اگر چه تمام آن را فرا نگيرد (و تمام آن به زمين نرسد) و امّا دو انگشت بزرگ پاها بنابر احتياط واجب، بايد مراعات سر آنها را بنمايد (كه به زمين برسد) و واجب نيست همه پيشانى به زمين برسد، بلكه همين كه گفته شود روى پيشانى سجده كرد، كفايت مى‌كند، و با مقدار سر انگشت، تحقّق پيدا مى‌كند، و احتياط آن است كه به مقدار يك درهم باشد، همچنانكه احتياط آن است كه اين مقدار از پيشانى كه به زمين مى‌خورد از يك قسمت باشد نه چند نقطه پراكنده، هر چند بنابر اقوا، فرقى ندارد. بنابراين، سجده بر دانه‌هاى تسبيح، در صورتى كه آنچه پيشانى به آن مى‌رسد به مقدار سر انگشت باشد، جايز است. و بايد چيزى را كه مانع مباشرت [و رسيدن‌] پيشانى به محلّ سجود است برطرف نمود، خواه چرك باشد يا غير چرك،