سپيده صبح طلوع كرد، روزه‌اش باطل است و بايد آن روز را تأدّبا از انجام مبطلات خوددارى نمايد و قضا هم بكند و اگر بار سوّم خوابيد و بيدار نشد، بنابر مشهور بايد كفّاره هم بدهد. امّا وجوب كفّاره مورد ترديد است، بلكه واجب نبودن آن خالى از قوّت نيست.

لكن ترك احتياط سزاوار نيست و اگر غسل را فراموش كرد و يا از آن غفلت نمود و نه تصميم غسل داشت و نه تصميم ترك آن، آيا در حكم خواب اوّل است يا دوّم، دو وجه است، وجيه‌تر آن است كه به دوّم ملحق شود.

(١) ششم: دروغ بستن عمدى به خداى تعالى و پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) و ائمه (عليهم السلام) بنابر اقوا و همچنين است (دروغ بستن به) ساير پيامبران و اوصياء (عليهم السلام) بنابر احتياط (واجب)، و فرق نيست بين اينكه دروغ مربوط به دين باشد يا دنيا، با گفتن باشد يا نوشتن يا اشاره كردن و كنايه و مانند آن از چيزهايى كه دروغ بستن بر ايشان، بر آن صدق مى‌كند. بنابراين اگر كسى از او بپرسد: آيا پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) چنين سخنى فرموده؟ و او با اشاره بگويد: آرى،- در جايى كه بايد بگويد نه- يا بگويد: نه، به جاى آرى، روزه‌اش باطل مى‌شود، و همچنين اگر سخن راستى را از پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) خبر دهد، سپس بگويد: خبرى را كه از پيغمبر نقل كردم، دروغ است، يا در شب خبرى را به دروغ از پيامبر نقل كند سپس در روز بگويد: آنچه را ديشب گفتم، راست است، روزه او باطل است و بنابر احتياط (واجب) بين دروغ بستن بر آنان در گفته‌هايشان و غير گفته‌هاشان فرقى نيست، مثل اينكه به دروغ خبر دهد كه چنين كارى انجام داده يا چنين بوده‌اند. ولى اگر جدّا نخواهد از آنان خبر دهد، بلكه در مقام شوخى يا لغوگويى باشد، بنابر اقوا روزه او باطل نمى‌شود.

(٢)

مسأله ١٢- اگر قصد راست گفتن داشت، و بعد دروغ از كار درآمد

، ضررى ندارد و همچنين است اگر قصد دروغ بستن داشت و بعد راست از كار در آمد (كه ضررى به روزه‌اش نمى‌رساند) گرچه بداند كه دروغ بستن روزه را باطل مى‌كند.

(٣)

مسأله ١٣- بين اينكه دروغ ساخته خود او باشد يا ديگران فرقى نيست‌

مثل اينكه مطلب دروغى در بعضى كتابهاى تاريخ يا حديث آمده باشد، و روزه‌دار به عنوان خبر دادن به آن مطلب آن را نقل كند. ولى اگر به صورت خبر دادن از كتابى يا شخصى باشد، روزه را باطل نمى‌كند.

(٤) هفتم: فرو بردن سر در آب بنابر احتياط (واجب)، اگر چه بدن بيرون آب باشد. و آب مضاف حكم آب مطلق را ندارد. البتّه احتياط در مثل گلاب ترك نشود، مخصوصا اگر بوى آن رفته باشد. و ريختن آب روى سر و مانند آن كه فرو بردن سر در آب ناميده نشود