، بطورى كه مسافرت به اطاعت، نسبت داده شود، بايد نماز را شكسته بخواند و امّا در موردى كه هدف سفر، معصيت خدا باشد و بطور تبعى انگيزه اطاعت هم داشته باشد، يا هر دو انگيزه در اين سفر مشترك باشند، بطورى كه اگر هر دو منظور و انگيزه با هم نبودند، سفر نمى‌كرد، يا هر يك از دو منظور را مستقلا در نظر داشته باشد، بايد نماز را تمام بخواند، لكن در غير صورتى كه قصد اطاعت تابع قصد معصيت است، كه در اين صورت بدون اشكال بايد نماز تمام خوانده شود، احتياطا نماز را جمع بخواند و ترك اين احتياط سزاوار نيست.

(٢)

مسأله ١٨- اگر ابتداى سفرش اطاعت باشد، سپس در بين راه قصد معصيت نمايد

، چنانچه با اين قصد، راه را طى كرده باشد، نمى‌تواند نماز را شكسته بخواند، اگر چه مسافت‌ها راه رفته باشد و نمازى را كه بطور قصر خوانده، اعاده‌اش واجب نيست و در صورتى كه با قصد معصيت، راهى نرفته باشد (مانند آنكه در اثناى سفر در حال توقّف قصد معصيت نمايد مادامى‌كه با اين قصد شروع به سير ننموده است)، اوجه اين است كه نماز را شكسته بخواند و احتياط آن است كه مادامى‌كه به سير و حركت مشغول نشده است، جمع بخواند، سپس اگر به قصد اطاعت برگردد، بعد از آن كه مقدارى راه رفته باشد، چنانچه باقيمانده راه- و لو با برگشتن- به مقدار مسافت باشد به اين كه رفتن تا به مقصد، چهار فرسخ يا بيشتر باشد، باز هم قصر واجب است همچنين اگر باقيمانده راه به مقدار مسافت نباشد، لكن راهى را كه قبل از قصد معصيت پيموده، به ضميمه راهى كه بعد از انصراف از قصد معصيت رفته، بعد از حذف راهى كه با قصد معصيت همراه بوده، به مقدار مسافت باشد، بايد نماز را شكسته بخواند، لكن احتياط بهتر آن است كه علاوه بر قصر تمام هم بخواند و اگر مجموع آن با راهى كه همراه با قصد معصيت بوده، به قدر مسافت باشد، وجوب تمام خواندن خالى از قوّت نيست و احتياط آن است كه جمع بخواند و اگر ابتداى سفرش معصيت باشد، سپس به اطاعت، عدول نمايد، در صورتى كه باقيمانده راه- و لو با برگشتن- به مقدار مسافت باشد، بايد شكسته بخواند و اگر به مقدار مسافت نباشد، احتياط آن است كه جمع بخواند گرچه تمام خواندن، خالى از قوّت نيست.

(٣)

مسأله ١٩- اگر ابتداى سفرش معصيت باشد و نيّت روزه كند

، سپس به اطاعت، عدول نمايد، چنانچه قبل از ظهر باشد در صورتى كه باقيمانده راه- و لو با برگشتن- به مقدار مسافت باشد، واجب است روزه را بشكند، وگرنه روزه‌اش صحيح است و اگر بعد از ظهر باشد، صحيح بودن آن بعيد نيست، لكن احتياط آن است كه آن را تمام كند، سپس قضاى آن را بگيرد و اگر ابتداى سفرش اطاعت باشد سپس در بين راه به معصيت عدول نمايد، چنانچه بعد از بجا آوردن مفطر يا بعد از ظهر باشد، روزه‌اش صحيح نيست و اگر قبل از آنها باشد، صحت روزه‌اش مورد تأمّل است، پس احتياطا روزه را بگيرد و بعدا قضا نمايد و اين احتياط، ترك نشود.

(٤)

مسأله ٢٠- كسى كه از سفر معصيت برگشته چنانچه توبه كرده‌

، يا به جهت امرى كه‌