به قضاى آن و اگر اصل حكم را مى‌داند، ولى بعضى از خصوصيّات را نداند، مثلا نداند كه سفر چهار فرسخى با قصد برگشتن، موجب قصر مى‌شود، يا (نداند) كسى كه شغلش سفر است اگر ده روز در شهرش اقامت نمايد، در سفر اوّل بر او قصر واجب است و مانند اينها و (چنين كسى) نماز را تمام بخواند، واجب است كه در وقت اعاده كند و در خارج وقت قضا نمايد همچنين است اگر حكم مسأله را بداند، ولى موضوع آن را نداند، مثل اينكه خيال كند كه مقصد او به مقدار مسافت نيست و حال آن كه مسافت باشد و نماز را تمام بخواند و امّا اگر فراموش كند كه مسافر است و نماز را تمام بخواند، چنانچه در وقت متوجّه شود، واجب است اعاده نمايد و اگر در خارج وقت متوجّه گردد، قضا بر او واجب نيست.

(١)

مسأله ٢- بنابر اقوا، آنچه در مسأله قبل درباره نماز گفته شد، درباره روزه هم جارى است.

پس اگر مسافرى كه نبايد روزه بگيرد، عالما و عامدا روزه بگيرد، روزه‌اش باطل است و اگر به جهت ندانستن اصل حكم روزه بگيرد، روزه‌اش صحيح است، ولى اگر به جهت ندانستن بعضى جزئيّات مسأله يا به جهت جهل به موضوع، روزه گرفته باشد، باطل است و در صورتى كه به جهت فراموشى روزه بگيرد به نماز ملحق نمى‌شود (باطل است)، بنابراين قضاى آن واجب است.

(٢)

مسأله ٣- كسى كه وظيفه‌اش تمام خواندن نماز است، در صورتى كه قصر بخواند نمازش مطلقا باطل است‌

، حتى كسى كه قصد اقامت كرده و نماز را قصر خوانده، چون نمى‌دانسته، حكم او تمام خواندن است.

(٣)

مسأله ٤- اگر كسى كه فراموش كرده، در سفر است، مشغول نماز شده در اثناى آن يادش بيايد

، چنانچه قبل از ركوع ركعت سوّم باشد، بايد نماز را بطور قصر پايان دهد و به همان اكتفا كند و اگر بعد از آن يادش بيايد، نمازش باطل است و اگر حتّى براى يك ركعت وقت داشته باشد، واجب است آن را اعاده نمايد.

(٤)

مسأله ٥- اگر وقت نماز فرا رسد و او در حضر باشد

و توانايى خواندن نماز را هم داشته باشد، قبل از آن كه نماز بخواند، مسافرت نمايد و از حدّ ترخّص بگذرد و وقت هنوز باقى باشد، واجب است قصر بخواند. لكن احتياطا تمام هم بخواند و ترك اين احتياط سزاوار نيست و اگر وقت فرا رسد و او در سفر باشد و قبل از خواندن نماز به حضر بيايد و وقت باقى باشد، واجب است تمام بخواند و احتياط آن است كه قصر هم بخواند.

(٥)

مسأله ٦- اگر در حضر نمازى از او فوت شود

، واجب است آن را بطور تمام- و لو در مسافرت- قضا نمايد، كما اينكه اگر نمازى از او در سفر فوت شود، واجب است آن را بطور قصر- و لو در حضر- قضا نمايد.

(٦)

مسأله ٧- اگر از كسى كه اول وقت در حضر و در آخر وقت در مسافرت است يا عكس آن، نمازى فوت شود

، بنابر اقوا بايد رعايت وقت فوت نماز نمايد؛ يعنى، آخر وقت،